....Κ ΑΛΛΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΠΡΙΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ....

Τα Χριστούγεννα αντικατέστησαν άλλες κάποιες άλλες γιορτές, που γίνονταν κάθε χρόνο σ ολόκληρη την  Ευρώπη:

Στην Αρχαία Ρώμη, μεταξύ 17 και 24 Δεκεμβρίου, συνέβαινε κάτι πολύ περίεργο.Οι σκλάβοι διέταζαν τ΄αφεντικά τους, που ήταν υποχρεωμένα να τους σερβίρουν!!

Καθάριζαν τα σπίτια τους κ τα στόλιζαν με ου και κλαδιά από έλατο.

Κάποιον  απ τους νεαρούς στρατιώτες τον ανακήρυσσαν "Βασιλιά της Γιορτής".

Τιμούσαν  επίσης το θεό Μίθρα. Στις 25 Δεκεμβρίου θυσίαζαν ταύρους και σκόρπιζαν το αίμα τους στις καλλιέργειες.Πίστευαν ότι έτσι η γη γινόταν πιο εύφορη και οι σοδειές πλουσιότερες.

Στη Σουηδία τη Νορβηγία και τη Δανία στα αρχαία χρόνια λάτρευαν το Θεό των Κεραυνών.Ο θεός αυτός απεικονιζόταν σε μια άμαξα την οποία έσερναν τράγοι.Έτσι οι άνθρωποι τοποθετούσαν στα σπίτια τους έναν αχυρένιο τράγο, έθιμο που κρατούν ακόμη και σήμερα.
************                      *******************                  *****************
ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ....

Την Παραμονή των  Χριστουγέννων όλος ο κόσμος γιορτάζει.Σε κάθε χώρα όμως με διαφορετικό τρόπο.Όλη η οικογένεια-γιαγιάδες, παππούδες, γονείς και  παιδιά- μαζεύονται τρώνε και τραγουδούν.

Σε κάποιες χώρες την Παραμονή των Χριστουγέννων οι άνθρωποι κόβουν ένα μεγάλο κομμάτι από το κορμό ενός γερού δέντρου. Τα παιδιά το στολίζουν με γκυ και το μεταφέρουν στο σπίτι,εκεί ο αρχηγός της οικογένειας το βρέχει με λάδι ή ρακί το τοποθετεί στο τζάκι και το ανάβει.

Το παμπάλαιο έθιμο της Φάτνης του Χριστού οφείλεται στον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης.
Ένα βράδυ ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης οργάνωσε μια αναπαράσταση της γέννησης του Ιησού με τη βοήθεια των χωρικών και των ζώων.Ένα μωράκι που παρίστανε τον  Χριστό  ήταν ξαπλωμένο σε μια φάτνη ανάμεσα σ ένα αρνάκι και μια αγελάδα.Οι κάτοικοι του χωριού κρατούσαν
 λαμπάδες και φανάρια για να φωτίζουν τη σκοτεινή νύχτα.Αυτό το έθιμο διατηρήθηκε κ από άλλους ιερείς και διαδόθηκε σε όλες τις εκκλησίες.Οι πραγματικοί άνθρωποι της αναπαράστασης αντικαταστήθηκαν σιγά-σιγά από αγαλματίδια, φτιαγμένα από κερί ή πηλό

Οι Γάλλοι έχουν το ρεκόρ της μεγαλύτερης Φάτνης.Κάποτε έφτιαξαν μια φάτνη  που είχε μήκος ενός χιλιομέτρου.Κάθε χρόνο τη νύχτα των Χριστουγέννων μπροστά στο Δημαρχείο στήνεται μια τεράστια τέντα που σκεπάζει μια φάτνη.Η φάτνη αυτή προέρχεται από διαφορετική χώρα κάθε χρόνο.


ΠΟΙΟΣ ΦΕΡΝΕΙ ΤΑ ΔΩΡΑ;

1) ΜΗΠΩΣ Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ;
Στις περισσότερες χώρες οι γιορτές των Χριστουγέννων ξεκινούν από την ημέρα του Αγίου Νικολάου στις 6 Δεκεμβρίου κ τελειώνουν την ανήμερα των Θεοφανείων,στις 6 Ιανουαρίου.Για μας τους Έλληνες ο Άγιος Νικόλαος είναι ο προστάτης των φτωχών κ των ναυτικών.
Για τους Καθολικούς ο Νικόλαος ήταν ένας πολύ γενναιόδωρος επίσκοπος, με κόκκινα ράσα και μίτρα στο κεφάλι.Έφτανε με τη συνοδεία του στις πόλεις και στα χωριά κ μοίραζε δώρα.

Ο Άγιος Νικόλαος είχε μεγάλη αδυναμία στα παιδιά και ήταν γνωστός για τα θαύματα που έκανε για να βοηθήσει φτωχά και δυστυχισμένα παιδιά.                                
Στις 6 Δεκεμβρίου στο Βέλγιο, σε κάποιες χώρες της Γερμανίας,της Ελβετίας,της Γαλλίας,και της Ολλανδίας, σύμφωνα με την παράδοση, τα δώρα των παιδιών τα μοιράζει ο Άγιος Νικόλαος.

ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
Ένας άλλος μύθος διηγείται την καλοσύνη που έδειξε ο Άγιος Νικόλαος στα πεινασμένα παιδιά μιας μεγάλης πόλης.
Ο Άγιος μάζεψε λαχανικά, φρούτα και σιτάρι τα φόρτωσε όλα πάνω  σ ένα  μεγάλο πλοίο με γαλάζια πανιά και σάλπαρε για την πόλη.Όταν έφτασε στην πόλη, μοίρασε στα σπίτια από ένα σακί σιτάρι κ ένα καλάθι με φρούτα.Τα παιδιά ήταν πολύ ευτυχισμένα.Από τότε λέγεται πως οΆγιος κατεβαίνει στην Γη κάθε χρόνο και φέρνει δώρα στα παιδιά.

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΗΝ ΟΛΛΑΝΔΙΑ:
Τα μικρά παιδιά στην Ολλανδία ξέρουν πως ο Άγιος Νικόλαος κατοικεί στην Ισπανία μαζί με τον πιστό του ακόλουθο, τον Πέτρο.Μαζί φτάνουν στην πρωτεύουσα της Ολλανδίας το Άμστερνταμ, μ ένα μεγάλο πλοίο στις 6 Δεκεμβρίου. Όλο το χρόνο ο Άγιος σημειώνει τις καλές και τις κακές πράξεις των παιδιών, ενώ ο βοηθός του ετοιμάζει τα δώρα.
Τον Άγιο και το βοηθό του υποδέχονται στο λιμάνι, ο δήμαρχος κ η βασίλισσα. το κεφάλι του υπηρέτη είναι καλυμμένο με στάχτη, γιατί αυτός  είναι που περνάει μέσα από τις καμινάδες, για ν αφήσει τα δώρα στα παιδιά.Διασχίζει την πόλη  πάνω  στο  λευκό του  άλογο ενώ γύρω του τα παιδιά ξεσπούν σε φωνές χαρές και γέλια.Είναι μια ευτυχισμένη μέρα για όλους τους μικρούς Ολλανδούς, που θα πάρουν πολλά δώρα.Ο Άγιος δεν ξεχνά ποτέ να επισκεφθεί όλα τα άρρωστα παιδάκια.
Τα παιδιά ψάχνουν όλο το  σπίτι για να βρουν τα δώρα και να διαβάσουν τα ποιηματάκια που τα συνοδεύουν.Εκείνη τη μέρα όλοι οι Ολλανδοί ανταλάζουν δώρα.

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΛΟΒΑΚΙΑ
Στην Αυστρία ο Άγιος Νικόλαος συνοδεύεται από τα "Κράμπους".Είναι κάτι παράξενα πλάσματα που τιμωρού τα ανυπάκουα παιδιά.
Στη Σλοβακία ο Άγιος με τη βοήθεια  ανθρώπων που φορούν μάσκες, διώχνει  το θάνατο από τις πόλεις και τα χωριά.Το θάνατο παριστάνει ένας άνθρωπος, που είναι ντυμένος φάντασμα και κρατάει δρεπάνι.
Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ
Στις 5 Δεκεμβρίου το βράδυ σ ένα χωριό της Ελβετίας ο Άγιος βγαίνει στους δρόμους.Οι ακόλουθοί του χτυπούν τα μαστίγια στον αέρα,για να διώξουν τα κακά πνεύματα.Ύστερα έρχονται άντρες ντυμένοι στ άσπρα, κουνώντας τεράστια κουδούνια.Οι κάτοικοι γιορτάζουν όλη τη νύχτα.

2)ΜΗΠΩΣ ΤΑ ΦΕΡΝΕΙ Ο ΜΙΚΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΣ;

Σε μερικές περιοχές της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ελβετίας και της Αυστρίας πιστέυουν πως ο μικρός Χριστός είναι αυτός που φέρνει τα δώρα στα παιδιά.Το μικρό Χριστό παριστάνει ένα κοριτσάκι περίπου δέκα χρονών, ντυμένο στ΄άσπρα. Στους ώμους της πέφτει ένα άσπρο πέπλο, που το συγκρατεί μια μικρή κορώνα στην κορυφή του κεφαλιού.Πίσω της στέκεται ο πατέρας Μπαμπούλας (που λέγεται Χανς Τραπ) και κουβαλάει στην πλάτη του ένα καλάθι γεμάτο παιχνίδια.Στο χέρι του κρατάει μια χούφτα κλαδάκια, για να τιμωρεί μ αυτά τα ανυπάκουα παιδιά.
Ο μικρός Χριστός ή Κριστκίντελ σιγά-σιγά παραχωρεί τη θέση στον Άγιο Βασίλη, που γίνεται όλο και πιο δημοφιλής.

3)ΜΗΠΩΣ ΤΑ ΦΕΡΝΕΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ;

Στην Σουηδία ο Άγιος Βασίλης ονομάζεται "Ζουλ Τόμτε" που σημαίνει νάνος των Χριστουγέννων".Ο μικρός ανθρωπάκος βγήκε από τις λαϊκές ιστορίες κ  παραδόσεις.Δεν είχε σχέση με τα Χριστούγεννα και τα δώρα εκτός από ότι το βράδυ των Χριστουγέννων κάθε οικογένεια του άφηνε  έξω απ την πόρτα το φαγητό,για να τον ευχαριστήσει, ώστε να προστατεύει το αγρόκτημα.Από τότε που μια ζωγράφος του έδωσε τη μορφή που βλέπετε στην εικόνα, έγινε το σύμβολο των Χριστουγέννων στη Σουηδία.

Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ: σε όλες τις χώρες, έχει περίπου το ίδιο όνομα "Πατέρας των Χριστουγένων". Στην Αγγλία τον ονομάζουν " Φάδερ Κρίστμας", στις Η.Π.Α. "Σάντα Κλάους", στην Ιταλία "Μπάμπο Νατάλε" και στη Γερμανία Βάιναχτσμαν.
Ο Άγιος Βασίλης είναι ο απόγονος του Αγίου Νικολάου. Όταν οι Ολλανδοί εγκαταστάθηκαν στις Η.Π.Α.,το όνομα "Σάντα Κλας" που σημαίνει  " Άγιος Νικόλαος" στα ολλανδικά, έγινε "Σάντα Κλάους".Οι Αμερικανοί άλλαξαν την εικόνα του Άγιου Βασίλη και τον έκαναν έναν χοντρό, συμπαθητικό παππού με φουσκωτα μάγουλα, ντυμένο στα κόκκινα με μια άσπρη, μακριά γενειάδα που ανεμίζει στον αέρα.Ταξίδευε καθισμένος πάνω σ ένα έλκυθρο που το έσερναν τάρανδοι.Έτσι γεννήθηκε  ο Άγιος Βασίλης που ξέρουμε σήμερα.

ΓΑΛΛΙΑ:Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ : Ο Άγιος Μαρτίνος είναι ένας από τους γνωστούς αγίους στη Γαλλία.Ο μύθος λέει πως ΄Άγιος Μαρτίνος έχασε μια μέρα το γάϊδαρό του στους αμμόλοφους κ ότι τα παιδιά κρατώντας φανάρια τον ξαναβρήκαν μέσα στο σκοτάδι.Για να τα ανταμείψει ο Άγιος Μαρτίνος μετέτρεψε τις καβαλίνες του γαϊδάρου σε γλυκά.Κάθε χρόνο, οι μικροί μαθητές στις βόρειες περιοχές της Γαλλίας φτιάχνουν πανέμορφα φανάρια από ζαχαρότευτλα και πηγαίνουν στους αμμόλοφους,για να βρουν τον Άγιο Μαρτίνο και το γάϊδαρό του. Μετά, κάνουν παρέλαση στους δρόμους της πόλης κ ο κόσμος τους δίνει γλυκά κουλούρια.

ΑΜΕΡΙΚΗ:ΧΑΛΟΟΥΙΝ: Η γιορτή του Χαλοουίν γίνεται τον Νοέμβριο και μ αυτήν αρχίζουν επίσημα τα Χριστούγεννα για τους Αμερικάνους.Στις Η.Π.Α., στον Καναδά και στα Βρετανικά Νησιά, τα παιδιά μεταμφιεσμένα, ξεχύνονται στους δρόμους, χτυπούν τις πόρτες των σπιτιών και ζητούν γλυκά ή καραμέλες.Φανάρια από κολοκύθες, φωτίζουν σχεδόν κάθε γωνιά και σπίτι.
Γιατί όμως φτιάχνουν φανάρια από κολοκύθα για τον εορτασμό του Χαλοουίν;Η συνήθεια αυτή γεννήθηκε από έναν ιρλανδικό μύθο:Ο Τζακ πήγαινε πολύ συχνά στην ταβέρνα του χωριού του.Ένα βράδυ συνάντησε εκεί το Ξωτικό του Δάσους και το κέρασε κρασί.Ο Τζακ όμως δεν είχε χρήματα να πληρώσει.Τότε το ξωτικό μεταμορφώθηκε σε νόμισμα.
Τα χρόνια πέρασαν κ κάποια στιγμή  ο Θεούλης κάλεσε κοντά του τον Τζακ.Ο καημένος ο Τζακ όμως είχε χάσει το δρόμο του κ δεν μπορούσε ν ακολουθήσει τον καλό δρόμο που θα τον οδηγούσε στους αγγέλους.

Τότε φάνηκε  μπροστά του και πάλι το Ξωτικό, που του πρόσφερε ένα παράξενο δώρο.Ήταν ένας σωρός από αναμμένα κάρβουνα.Ο Τζακ τα έβαλε μέσα σε μια κολοκύθα, φτιάχνοντας έτσι ένα πρωτότυπο φανάρι.Έτσι μ αυτή την κολοκύθα φώτισε το δρόμο του.














ΣΟΥΗΔΙΑ: Η ΑΓΙΑ ΛΟΥΚΙΑ

Στη Σουηδία, κάθε χρόνο στι 13 του Δεκέμβρη, σε κάθε σχολείο, σπίτι και γραφείο εκλέγεται μια βασίλισσα Αγία Λουκία.Όλες οι βασίλισσες βγαίνουν στους δρόμους της πόλης και κάνουν παρέλαση τραγουδώντας.
Η Αγία Λουκία έζησε πριν από πολλά χρόνια.Σύμφωνα με το θρύλο, ένας νέος άνδρας, μαγεμένος από την ομορφιά των ματιών της,της ζήτησε να τον παντρευτεί.Όταν εκείνη αρνήθηκε να γίνει γυναίκα του, εκείνος θύμωσε πολύ και της έβγαλε τα μάτια.Από τότε πιστεύεται πως η Αγία Λουκία θεραπεύει όλες τις αρρώστιες των ματιών.

ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΛΟΥΚΙΑΣ:Την ημέρα της Αγίας Λουκίας ο μπαμπάς δε σηκώνεται το πρωί  με την υπόλοιπη οικογένεια.Η μαμά ντύνει τα παιδιά με μακριά, άσπρα φορέματα και ετοιμάζει το στεφάνι που θα φορέσει η κόρη της οικογένειας.
Ετοιμάζουν ένα δίσκο με ζεστό καφέ,ψωμάκια και γλυκά.Η μαμά τοποθετει το στεφάνι στο κεφάλι της κόρης της.
Όλοι μαζί μπαίνουν στο υπνοδωμάτιο και ξυπνούν τον μπαμπά με τραγούδια της Αγίας Λουκίας.Η οικογένεια κάθεται στο κρεββάτι και απολαμβάνει το πρωινό.










ΑΓΓΛΙΑ: Η ΜΕΡΑ ΤΟΥ ΓΚΑΪ ΦΟΚΣ

Αυτή η μέρα γιορτάζεται μόνο στην Αγγλία στις 5 Νοεμβρίου.Πολλά παιδιά παίρνουν μέρος στη γιορτή αυτή κ ο ουρανός φωτίζεται από πυροτεχνήματα.

Πριν από 300 χρόνια ο Γκάϊ Φοκς και οι φίλοι του, που μισούσαν το βασιλιά,θέλησαν να βάλουν φωτιά στη Βουλή,την ώρα που εκείνος βρισκόταν μέσα.Ο βασιλιάς όμως, που είχε ειδοποιηθεί εγκαίρως, έστειλε τους φρουρούς του και τους συνέλαβαν.Για να γιορτάσουν το γεγονός κάθε χρόνο τα παιδιά πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα, περιφέροντας μια κούκλα από άχυρο που συμβολίζει τον Γκάι Φοκς, ζητώντας φιλοδώρημα.Λίγο αργότερα, όταν βραδιάσει, ανάβουν μια μεγάλη φωτιά και καίνε το ομοίωμα του Φοκς, ενώ πολύχρωμα βεγγαλικά κάνουν τη νύχτα μέρα.

ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ: Στη Γαλλία  τη μέρα των Θεοφανείων φτιάχνουν μια πίτα και μέσα στη ζύμη κρύβουν ένα φλουρί.Όποιος το βρει ονομάζεται βασιλιάς ή βασίλισσα.Στην Ουγγαρία, τη μέρα αυτή τα παιδιά μεταμφιέζονται σε μάγους και μεταφέρουν τη φάτνη από πόρτα σε πόρτα ζητώντας ένα μικρό φιλοδώρημα.

ΠΟΙΑ ΗΤΑΝ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ;
Τα αρχαία χρόνια τα παιχνίδια ήταν ξύλινα στεφάνια και κούκλες από πηλό.

Για πολλά χρόνια το ξύλινο αλογάκι έδινε χαρά στα μικρά παιδιά.
Οι μολυβένιοι στρατιώτες είναι πολύ παλιό παιχνίδι.Οι νεαροί πρίγκηπες έπαιρναν για δώρο ολόκληρους στρατούς.

Το χνουδωτό αρκουδάκι είναι περίπου 100 χρονών και γεννήθηκε την ίδια εποχή στην Αμερική και την Γερμανία.

ΤΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑΚΙΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ: Είναι φτιαγμένα από πηλό και τα τοποθετούμε γύρω από τη φάτνη.Ετοιμάζουν ένα καλούπι για κάθε άγαλμα.μέσα βάζουν μια μπάλα από πηλό, πιέζουν τα δυο κομμάτια του καλουπιού και το αγαλματάκι είναι έτοιμο.Αφού ψήσουν τα αγαλματάκια σε ειδικό φούρνο, τα βάφουν με λαδομπογιά, έτσι είναι έτοιμα διακοσμημένα με όμορφα ζωηρά χρώματα.

ΤΑ ΦΥΤΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ: Τα χριστούγεννα όλο το σπίτι στολίζεται με φυτά, στολίδια και κορδέλες.Το έθιμο της δικόσμησης του σπιτιού με πράσινες γιρλάντες είναι πολύ παλιό.Από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι στόλιζαν τα σπίτια τους για ν αποχαιρετίσουν τις μεγάλες χειμωνιάτικες νύχτες.Το ου, με τ αγκαθωτά φύλλα του, συμβολίζει το στεφάνι του Χριστού, ενώ οι κόκκινοι μικροί καρποί του θυμίζουν σταγόνες από αίμα.Το γκυ λέγεται πως φέρνει ευτυχία, το δεντρολίβανο συμβολίζει τη φιλία κ ο κισσός την αγάπη.

ΤΟ ΑΧΥΡΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΦΑΤΝΗΣ: Εδώ και πάρα πολλά χρόνια πολύ πριν την καθιέρωση των χριστουγεννιάτικων γιορτών, πολλά σουηδικά έθιμα ήταν συνδεδεμένα με το άχυρο.Έστρωναν με άχυρο το πάτωμα του σπιτιού για να διώξουν τα κακά πνεύματα.Ετοίμαζαν το κρεββάτι στην περίπτωση που οι νεκροί κατέβαιναν στη γη.Η οικογένεια κοιμόταν στο πάτωμα. Αυτό το έθιμο συνεχίστηκε κ μετά την εμφάνιση των γιορτών των Χριστουγέννων, αφού δεν έπρεπε οι πιστοί να κοιμούνται πιο άνετα από τον ίδιο τον Χριστό.

ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ:  Οι πρώτες περιγραφές για το χριστουγεννιάτικο δέντρο μάς έρχονται από την Αλσατία.Τότε, στόλιζαν ένα έλατο στην κεντρική πλατεία της πόλης.Την Παραμονή των Χριστουγέννων οργανώνονταν χοροί μπροστά από τις εκκλησίες και όλοι πιάνονταν χέρι χέρι κ χόρευαν γύρω από το δέντρο, το οποίο ήταν έλατο στολισμένο με κόκκινα γυαλιστερα μήλα.

ΤΟ ΕΛΑΤΟ ΣΤΗΝ ΑΛΣΑΤΙΑ:  Από την Αλσατία το έθιμο του χριστουγεννιάτικου δέντρου διαδόθηκε γρήγορα χάρη στους εμπόρους,που πήγαιναν από πόλη σε πόλη.Κάτω από την επίβλεψη ενός φύλακα έκοβαν τα δέντρα από το δάσος.Κρεμούσαν το έλατο από το ταβάνι μ ένα μήλο σφηνωμένο στον κορμό του. Αργότερα έβαζαν το δέντρο σένα δοχείο γεμάτο άμμο.Τα παιδιά κουνούσαν το δέντρο,για να πέσουν τα παιχνίδια και τα γλυκά που στόλιζαν τον κορμό του.

ΤΟ ΣΤΟΛΙΣΜΑ ΤΟΥ ΔΕΝΤΡΟΥ: Στην αρχή γινόταν με

φρούτα κυρίως μήλα.Μετά προστέθηκαν οι καραμέλες, τα

γλυκά, οι γιρλάντες και οι μπάλες.Παλιότερα η παράδοση

ήθελε να το στολίζουμε με δώδεκα κεράκια που συμβόλιζαν

τους 12 μήνες του χρόνου. Επίσης, πασπάλιζαν το φύλλωμά

του με αλεύρι, για να φαίνεται πιο χιονισμένο.Σε κάποιες

χώρες στολίζουν το δέντρο με γιρλάντες από μικρές σημαίες,

ενώ σε άλλες προσθέτουν πολύχρωμους φιόγκους.



ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ: Σε όλες τις χώρες είναι όμορφα στρωμένο και πολύ πλούσιο,γιορτάζει κ αυτό τη γέννηση του Χριστού.

ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΔΕΙΠΝΟ: Όλοι ξέρουμε ότι στην Ελλάδα το Χριστουγεννιάτικο δείπνο αποτελείται από γαλοπούλα στο φούρνο με γέμιση και πατάτες,κουραμπιέδες και μελομακάρονα.

Στη Γαλλία στο παραδοσιακό χριστουγεννιάτικο

τραπέζι πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχουν

στρείδια,σολομός, άσπρα λουκάνικα, γεμιστή

γαλοπούλα και χριστουγεννιάτικος κορμός.

Στην Πολωνία,σερβίρονται 12 διαφορετικά πιάτα.Το ιδιαίτερο του πολωνικού γιορτινού δείπνου είναι ότι δεν περιλαμβάνει καθόλου κρέας.Σερβίρουν σούπα  με μανιτάρια ή παντζάρια, ραβιόλια με σάλτσα από λάχανο ή μανιτάρια, ζυμαρικά με παπαρούνα και άλλα.

Τα αμερικάνικο γιορτινό δείπνο αποτελείται από καλαμπόκι, γεμιστή γαλοπούλα και  κολοκυθόπιτα που συνήθως συνοδεύεται από παγωτό βανίλια.

Στην Ισπανία σερβίρουν σούπα από αμύγδαλα,ψητή τσιπούρα, χήνα και τουρόν(ένα είδος μαντολάτου)

Στην Ουγγαρία τρώνε κυρίως ψαρόσουπα, τηγανητό

ψάρι,γαρνιρισμένο με πατάτες τηγανητές κ ένα γλυκό ρολό.

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι στην Ιταλία διαφέρει πολύ από περιοχή σε περιοχή.Συνήθως, όμως, βρίσκουμε χέλια, γαλοπούλα με κάστανα και για γλυκό, πανετόνε.

Στη Σουηδία σερβίρουν ρέγκες μαρινάτες,μπιφτέκια, ψητό

ζαμπόν, σερβιρισμένο με λάχανο, πουρέ από ρύζι και μικρά

γλυκά.

Στην Αγγλία τρώνε ψητό ζαμπόν, γεμιστή

γαλοπούλα με λαχανάκια Βρυξελλών,ή αρακά,

ψητές πατάτες, χριστουγεννιάτικη πουτίγκα,

τάρτα και ξερά φρούτα.

Οι Πορτογάλοι προτιμούν μπακαλιάρο μαγειρεμένο με διάφορους τρόπους, που συνοδεύεται με λάχανο και πατάτες, γαλοπούλα με κάστανα και γλυκό ψωμί.

Οι γερμανικές χριστουγεννιάτικες λιχουδιές είναι σαλάτα με ρέγκα, χήνα με λάχανο, μήλα και ξερά δαμάσκηνα.Για επιδόρπιο, γλυκά με μέλι,γλυκό ψωμί με μπαχαρικά, μπριός κ.λπ.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΕΣ ΚΑΡΤΕΣ:Οι πρώτες χριστουγεννιάτικες κάρτες τυπώθηκαν στην Αγγλία, πουλήθηκαν 1.000 αντίτυπα και πάνω τους απεικονιζόταν μια οικογένεια με παιδιά που εύχονταν Καλά Χριστούγεννα.Στις Η.Π.Α. οι κάρτες έχουν τεράστια ποικιλία,οι αμερικανοί έχουν συνήθεια να στέλνουν κάρτες με κάθε ευκαιρία.Σε πολλά σπίτια σ όλο τον κόσμο, οι οικογένειες στολίζουν τους τοίχους και τα έπιπλα του σπιτιού με τις κάρτες που παίρνουν από συγγενείς και φίλους.

                                               ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ:

ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΙΑ: Τα Χριστούγεννα είναι η πιο σημαντική οικογενειακή γιορτή.Το βράδυ της Παραμονής όλα τα θέατρα, τα σινεμά και τα εστιατόρια κλείνουν τις πόρτες τους.Όλοι πρέπει να γιορτάσουν με τις οικογένειές τους!!Οι γιορτές αρχίζουν την 1η Δεκεμβρίου με το χριστουγεννιάτικο στεφάνι.Στις πλατείες κάθε πόλης και χωριού οι κάτοικοι στολίζουν ένα έλατο,στις 24 Δεκεμβρίου οι δρόμοι των πόλεων γεμίζουν από παιδιά,που κρατούν από το χέρι τον παππού ή τη γιαγιά.Οι γονείς είναι στο σπίτι και στολίζουν το έλατο.Όλο το Δεκέμβριο η περιοχή γύρω από την κεντρική πλατεία της Βιέννης γιορτάζει, τα δέντρα του πάρκου είναι φορτωμένα με φανταστικά στολίδια κ όλη η πλατεία είναι σαν να βγήκε από παραμύθι.Σ αυτό το μαγικό πάρκο γίνεται πάντα η διάσημη Χριστουγεννιάτικη Παρέλαση,μια χαρούμενη γιορτινή πορεία, ένα καταπληκτικό θέαμα.Πολλά μελλοντικά αστέρια του καλλιτεχνικού πατινάζ αρχίζουν την καριέρα τους σ αυτές τις γιορτές.Μεταμφιεσμένοι σε ζώα ή σε χαρακτήρες από γνωστά παραμύθια χορεύουν στον πάγο και προσφέρουν ένα υπέροχο θέαμα στα παιδιά.Οι μικροί Αυστριακοί ,μπορούν να διασχίσουν το πάρκο  μένα τρενάκι.Πριν ανέβουν στο τρενάκι γράφουν τις ευχές τους πάνω σε μια λίστα, που, απ ότι λένε τη συμβουλεύεται ο Άγιος Βασίλης κ ο μικρός Χριστός!

ΣΤΗ ΔΑΝΙΑ: Όλη η οικογένεια πηγαίνει στο δάσος για να κόψει το χριστουγεννιάτικο δέντρο.Ένα πράσινο στεφάνι με 4 κεριά κρεμιέται στο ταβάνι του σπιτιού.Τα παιδιά στέλνουν κάρτες σε αγαπημένα πρόσωπα και φίλους.Αυτή την εποχή βγαίνουν και τα χριστουγεννιάτικα γραμματόσημα που στολίζουν τους γιορτινούς φακέλους.Ένα από τα πιο όμορφα το ζωγράφισε η ίδια η  Βασίλισσα.Από τις πρώτες μέρες των γιορτών το σπίτι στολίζεται από έλατο,με αγγελάκια και αστέρια φτιαγμένα από άχυρο.Τα παιδιά φτιάχνουν μόνα τους τα στολίδια που θα στολίσουν το δέντρο.Το παραδοσιακό γιορτινό τραπέζι αρχίζει γύρω στις 6 το απόγευμα,στο τέλος του δείπνου σερβίρεται το παραδοσιακό ρυζόγαλο, μέσα του κρύβεται ένα ολόκληρο αμύγδαλο κ όποιος το βρει παίρνει ένα δώρο,ένα γούρικο ζαχαρωτό φτιαγμένο από πάστα αμυγδάλου.Μετά το δείπνο ο μπαμπάς πηγαίνει μόνος του στο δωμάτιο που βρίσκεται το χριστουγεννιάτικο έλατο, το δέντρο είναι στολισμένο με γιρλάντες από μικρές σημαίες της Δανίας κεράκια και μικρές κόκκινες και άσπρες καρδούλες, ο μπαμπάς ανάβει ένα-ένα τα κεράκια του δέντρου, ενώ η υπόλοιπη οικογένεια περιμένει με αγωνία πίσω από την κλειστή πόρτα.Επιτέλους, η πόρτα ανοίγει κ όλη η οικογένεια πλησιάζει το κατάφωτο δέντρο.Κάνουν έναν κύκλο γύρω του πιασμένοι χέρι- χέρι χορεύουν και τραγουδούν χριστουγεννιάτικα τραγούδια.Καθένας διαλέγει ένα τραγούδι κ όλη η οικογένεια τραγουδάει μαζί του.

ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ: Οι μικροί Ισπανοί είναι πολύ τυχεροί, αφού παίρνουν δώρα και στις 25 Δεκεμβρίου και στις 6 Ιανουαρίου από τους Τρεις Μάγους οι οποίοι αφήνουν τα πακέτα μέσα στα παπούτσια των παιδιών.Σε πολλές ισπανικές πόλεις μπορείς να δεις την παρέλαση Των Τριών Μάγων, είναι  μια πολύ δημοφιλής γιορτή.Οι Τρείς Μάγοι περνούν από τους δρόμους της πόλης πάνω  σε εντυπωσιακά διακοσμημένα άρματα, που τ ακολουθούν πολύ καβαλάρηδες.Μετά την παρέλαση οι Τρεις Μάγοι κατεβαίνουν από τα άρματα και γίνονται ένα με το πλήθος των παιδιών που ενθουσιάζονται όταν τους βλέπουν από κοντά.

ΣΤΗ ΦΙΛΑΝΔΙΑ: Την Παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά είναι πολύ απασχολημένα, απ το πρωί πηγαίνουν στο δάσος με το έλκηθρο  για να κόψουν το χριστουγεννιάτικο δέντρο.Όλες οι οικογένειες ανάβουν κερί πάνω στους τάφους.20 μέρες μετα τα Χριστούγεννα το δέντρο ξεστολίζεται και πετιέται.

ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ: Κάθε Κυριακή τις 40 τελευταίες μέρες πριν τα Χριστούγεννα ανάβουν από ένα κερί σ ένα στεφάνι, την ημέρα της Αγίας Βαρβάρας στολίζουν τα βάζα μ ένα φυτό που θ ανθίσει τα Χριστούγεννα,πολλά γλυκά πρέπει να φτιαχτούν αυτές τις μέρες γι αυτό τα παιδιά βοηθούν τη μαμά τους στη μαγειρική,ανήμερα του Αγίου Νικολάου τα παιδιά αφήνουν τις μπότες τους έξω από τα δωμάτιά τους, το δέντρο στολίζεται στις 24 Δεκεμβρίου,το βράδυ όλοι κάθονται στο τραπέζι κ ή μαμά φέρνει τη γαλοπούλα,που συνοδεύεται από λάχανο και μήλα.Τα παιδιά φορώντας στολές μάγων γράφουν τ αρχικά των ονομάτων των Τριών Μάγων πάνω από τις πόρτες.

ΣΤΗΝ ΠΡΟΒΗΓΚΙΑ: Οι χριστουγεννιάτικες παραδόσεις διαφέρουν πολύ απ αυτές της υπόλοιπης χώρας,στις παραθαλάσσιες περιοχές, στις εκκλησίες μετά το τέλος της λειτουργίας μια ομάδα ψαράδων αφιερώνει μπροστά στην Αγία Τράπεζα ένα κοφίνι με ψάρια για να ευχαριστήσει και να τιμήσει το Θείο Βρέφος.Το γιορτινό τραπέζι σύμφωνα με την παράδοση πρέπει να τελειώσει με 13 διαφορετικά επιδόρπια που συμβολίζουν το Χριστό και τους 12 Αποστόλους.Αυτά τα γλυκά είναι φτιαγμένα από τα φρούτα και τα προϊόντα της περιοχής.

ΣΤΗΝ ΙΡΛΑΝΔΙΑ: Οι Ιρλανδοί γιορτάζουν και στις 26 Δεκεμβρίου, μαζεύονται στις ιπποδρομίες και βάζουν στοιχήματα στα άλογα που τρέχουν,άλλοι πάλι τραγουδούν στους δρόμους.Στην εξοχή νερά αγόρια ντυμένα με παλιά παραδοσιακά ρούχα τραγουδούν και παίζουν μουσική, πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα και μαζεύουν χρήματα.

ΣΤΗΝ ΙΣΛΑΝΔΙΑ: Όπως σε όλες τις χριστιανικές χώρες έτσι και στην Ισλανδία τα Χριστούγεννα είναι η γιορτή των παιδιών. Η τελευταία μέρα των Χριστουγέννων είναι  η 6η Ιανουαρίου κ οι Ισλανδοί χορεύουν και τραγουδούν γύρω από μεγάλες φωτιές.Τα Χριστούγεννα ονομάζονται "Ζολ" στη γλώσσα τους, Οι "Ζολασβέιναρ" είναι οι καλικάντζαροι που βγαίνουν αυτή την εποχή.Από την αρχή του Δεκεμβρίου τα παιδιά αφήνουν ένα παπούτσι στο πρεβάζι του παραθύρου, αν το παιδάκι ήταν καλό όλο το χρόνο,ο Άγιος βασίλης αφήνει μέσα στο παπούτσι ένα δωράκι,αν όμως ήταν άτακτο του αφήνει...μια πατάτα!!

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΩΝ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Οι καλικάντζαροι εμφανίζονται την Παραμονή των Χριστουγέννων, αυτά τα μικρά πλάσματα εμφανίζονται σε παραδόσεις διαφόρων χωρών και έχουν πολλές ονομασίες.Θρύλοι της πατρίδας μας αναφέρουν ότι οι καλικάντζαροι  προέρχονται από τα έγκατα της Γης, όλο το χρόνο πελεκούν με τα τσεκούρια τους το δέντρο που στηρίζει τη Γη για να το κόψουν.Όταν όμως πλησιάζουν οι γιορτές, ο Χριστός φτιάχνει τον κορμό του δέντρου, τότε οι καλικάντζαροι θυμώνουν ανεβαίνουν στη γη και δημιουργού διάφορα προβλήματα...από τότε που εμφανίστηκε ο Άγιος Βασίλης ο θρύλος άλλαξε, οι καλικάντζαροι έγιναν πιο ήσυχοι κ πλέον περνάνε τον καιρό τους βοηθώντας τον Άγιο να ετοιμάσει τα δώρα για τα καλά παιδιά.

ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ: Σε μερικές περιοχές του Βορρά τα δώρα τα

φέρνει είτε ο Άγιος Βασίλης είτε ο μικρός Χριστός στις 25

Δεκεμβρίου,σε άλλες περιοχές τα δώρα είναι δουλειά της

Αγίας Λουκίας και φτάνουν στις 13 Δεκεμβρίου.Στη Ρώμη τα

δώρα φτάνουν στις 6 Ιανουαρίου και τα φέρνει η

Μπεφάνα,είναι μια γρια, άσχημη αλλά πολύ καλή μάγισσα, το

μεταφορικό της μέσο είναι η σκούπα της και μοιράζει τα

παιχνίδια μπαίνοντας από την καμινάδα.


ΣΤΗ ΜΟΛΔΑΒΙΑ:Οι γιορτές διαρκούν 12 μέρες, γίνονται πολλές παρελάσεις στις πόλεις και στα χωριά.
*****************************                          ****************************

ΣΤΗ ΝΟΡΒΗΓΙΑ: Μπροστά στην είσοδο του σπιτιού βάζουν συνήθως ένα τράγο φτιαγμένο από άχυρο, και βλαστάρια από σιτάρι, σε κάθε παράθυρο κρεμάνε από ένα αστέρι,και την Παραμονή πάνω σε κάθε τάφο τοποθετούν ένα κερί.Τα λουλούδια είναι σημαντικό κομμάτι της γιορτινής διακόσμησης.Τουλίπες ή υάκινθοι τοποθετούνται σε διάφορες γωνιές,η μαμά φτιάχνει υπέροχες τηγανίτες σε σχήμα καρδιάς, οι Νορβηγοί ντύνονται ζεστά τυλίγονται με δέρμα λύκου και βγαίνουν βόλτα με το έλκηθρο.Μετά το δείπνο πριν ανοίξουν τα δώρα η οικογένεια τραγουδά και χορεύει γύρω από το δέντρο είναι αρχαίο έθιμο, κάνει 2 κύκλους ένα μεγάλο κ ένα μικρό γύρω από το έλατο, όλοι αρχίζουν να τραγουδούν κ ενώ ο μικρός κύκλος γυρνάει από τ αριστερά ο μεγάλος γυρνάει από δεξιά, με το καινούριο τραγούδι αλλάζει κ η φορά των 2 κύκλων.

ΣΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ: Την παραμονή τα παιδιά περιμένουν την εμφάνιση του πρώτου αστεριού, μόλις
λάμψει η γιορτή αρχίζει κ όλοι κάθονται στο τραπέζι,στρώνουν το τραπέζι κ απαραίτητα κάτω από το τραπεζομάντηλο βάζουν άχυρο για να μην ξεχνούν πως ο Χριστός γεννήθηκε σε φάτνη.Πριν το γεύμα κάνουν προσευχή κ τρώνε ένα μικρό αντίδωρο που λέγεται "οπλατέκ" και συμβολίζει την Μαρία,τον Ιωσήφ ή το μικρό Χριστό.Όλοι κάνουν μια ευχή και ξεχνούν διαφωνίες και καυγάδες.Την Παραμονή τα παιδιά μεταμφιέζονται σε αγγέλους σε διαβόλους μάγους και βοσκούς τριγυρνάνε από πόρτα σε πόρτα και μαζεύουν χρήματα και γλυκά.Κατά τη διάρκεια των γιορτών οργανώνονται εκδρομές με έλκηθρα αλλά και πικ νικ στην κατάλευκη εξοχή, όλοι μαζί ανάβουν φωτιές και ψήνουν λουκάνικα.

ΣΤΗ ΣΛΟΒΑΚΙΑ: Από τις μέρες πριν από τα Χριστούγεννα η πιο σημαντική είναι η 6η Δεκεμβρίου, τα παιδιά γυαλίζουν τα παπούτσια τους και τ αφήνουν στο παράθυρο, ο Άγιος Νικόλαος μέσα σε κάθε παπούτσι αφήνει ένα δώρο,πολλές οικογένειες που έχουν μικρά παιδιά οργανώνουν γιορτή για να τιμήσουν τον Άγιο Νικόλαο, οι μεγάλοι μεταμφιέζονται και παριστάνουν τον Άγιο, τον διάβολο ή τον άγγελο ενώ τα παιδιά τραγουδούν κ ανοίγουν τα πακέτα με τα δώρα τους.Μεταξύ των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων μεσολάβούν "δώδεκα άγιες μέρες",σ αυτό το διάστημα γίνονται πολλές τελετές και συγκεντρώσεις μεταμφιεσμένων για να γιορτάσουν όπως προστάζει η  τοπική παράδοση το τέλος του χειμώνα.

ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ: Το σπίτι είναι ντυμένο στα γιορτινά χρώματα το κόκκινο και το πράσινο,πολλές φορές κολάνε τις κάρτες σε μια κόκκινη κορδέλα,τα παιδιά βγαίνουν στους δρόμους λένε τα κάλαντα και σε αντάλαγμα οι μεγάλοι τους δίνουν καραμελίτσες ή γλυκίσματα.Τα παιδιά γράφουν γράμμα στον Άγιο Βασίλη κ κρεμάνε άδειες κάλτσες στα πόδια του κρεββατιού τους, κάτω απ το δέντρο αφήνουν γλυκά κ ένα ποτήρι κρασί για τον Άγιο Βασίλη.

ΣΤΟ ΚΕΜΠΕΚ ΤΟΥ ΚΑΝΑΔΑ: Το Νοέμβριο σε πολλά εμπορικά κέντρα στήνεται "το βασίλειο του Αγιου Βασίλη" και τα παιδιά πηγαίνουν να το γνωρίσουν, στο Μόντρεαλ κάθε χρόνο γίνεται  η μεγάλη παρέλαση του 'Αγιου Βασίλη που τη διοργανώνει ένα μεγάλο κατάστημα, το άρμα του Άγιου Βασίλη κλείνει την παρέλαση, σηκώνεται στον αέρα και πετάει πάνω από τα μάτια των παιδιών.

ΣΤΙΣ ΗΠΑ: Ολοι οι ξένοι που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Αμερική έφεραν μαζί τους  από τον τόπο τους τις δικές τους παραδόσεις, όλη η οικογένεια στολίζει το σπίτι, κρεμάνε μεγάλες μάλλινες κάλτσες στο τζάκι,διακοσμούν τους τοίχους με τις κάρτες, φτιάχνουν γιρλάντες και ποπ κορν, πάνω στα κλαδιά του δέντρου κρεμούν ζαχαρωτά.Η γαλοπούλα που πλέον έχει γίνει το χριστουγεννιάτικο πιάτο για πάρα πολλές χώρες του κόσμου, καθιερώθηκε από τους Ισπανούς που μετακόμισαν στις ΗΠΑ.

ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ: Γιορτάζουν τη γέννηση του Χριστού

μέσα στην καλοκαιρινή ζέστη,τρώνε γαλοπούλα ή χήνα ψητή

και πουτίγκα,μερικοί τα γιορτάζουν στην παραλία,

οργανώνουν πικ νικ με τα φαγητά στην αμμουδιά,και το

βράδυ συγκεντρώνεται στο σπίτι γύρω από το στολισμένο

έλατο.

ΣΤΟ ΜΕΞΙΚΟ: Οι γιορτές αρχίζουν στις 16 Δεκεμβρίου, σε πολλά χωριά οι νέες οικογένειες φτιάχνουν την αναπαράσταση του ταξιδιού που έκαναν ο Ιωσήφ και η Μαρία στη Βηθλεέμ,η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία, βρίσκει τα αγαλματάκια και τα στερεώνει σε μια φορητή βάση, δυο κορίτσια μεταφέρουν την αναπαράσταση στους δρόμους του χωριού, χτυπούν την πόρτα ενός σπιτιού και ζητούν φιλοξενία.Ο Ιωσήφ και η Μαρία τοποθετούνται  σ ένα βωμό, που έχουν ετοιμάσει και στολίσει από πριν με λουλούδια οι ένοικοι του σπιτιού.Το ζευγάρι των αγαλμάτων περιφέρεται για 8 μέρες,κάθε βράδυ πηγαίνει και σε διαφορετικό σπίτι όπου γιορτάζεται η "Πινιάτα" μια γιορτή για τα παιδιά.Στις 24 Δεκεμβρίου ο Ιωσήφ και η Μαρία τοποθετούνται κοντά στο μικρό Ιησού σε μια φάτνη που έχουν φτιάξει οι πιστοί μπροστά στην εκκλησία."Η Πινιάτα" είναι ένα πιθάρι από πηλό που αναπαριστά ένα ζώο ή ένα πρόσωπο, τα παιδιά με δεμένα τα μάτια, το χτυπούν μ ένα ξύλο ώσπου να σπάσει και ν

απελευθερωθούν τα γλυκά και τα δώρα που βρίσκονται                                                                                     μέσα.Την 9η μέρα ο Ιωσήφ και η Μαρία τοποθετούνται στη μεγάλη Φάτνη.

      ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΜΙΑ   
       ΕΠΟΧΗ ΧΑΡΑΣ ΚΑΙ  
             ΕΙΡΗΝΗΣ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

ΠΗΓΗ  :εικόνες των Χριστουγέννων

Modern Times

Καλικάντζαροι. Χριστουγεννιάτικοι επισκέπτες!Από την Μαρία Βόλλη

Στο μεταίχμιο του χρόνου και των κόσμων οι καλικάντζαροι, τα κακά δαιμόνια του Δωδεκαημέρου (έρχονται την παραμονή των Χριστουγέννων και φεύγουν στα Φώτα), συναντιούνται με πλήθος ονόματα σε διάφορους τόπους, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε γειτονικές βαλκανικές χώρες.

Λυκοκαντζαραίοι (Κυνουρία), σκαλικαντζέρια και σκαλκαντζαραίοι (Λιβαδειά), καρκαντσέλια (Μαγνησία), καλικάντσιαροι (Μήλος), κωλοβελόνηδες (Αθήνα), σκαλικάντζαροι (Σκιάθος), μαντρακούκοι (Κωνσταντινούπολη), καλσάγκαροι (Τήνος), καρκάντζολοι (Κρήτη), Κάηδες (Σύμη), παγανά (Ναύπακτος), καρκάντσαλοι (Καρδίτσα), πλανηταρούδια και πλανήταροι (Κύπρος), καλλισπούδηδες, χρυσαφεντάδοι (Πόντος), παρωρίτες ή παραωρίτες (πριν από το λάλημα του πετεινού), σκαλκαντζαραίοι, σκρικατζέρια, κακανθρωπίσματα, καλιβρούσηδες, καλακάντζουρα, καρκατζέλια, εξαποδώ...

Με παρεμφερή ονόματα υπάρχουν οι καλικάντζαροι και στους βαλκανικούς λαούς: καρακάντζαλε, καρακάντσο, πογάντσιτε (Βουλγαρία) και καρακόντζουλα, καρακόντζα ή κακαρόντσα (Σερβία).

Αν κρίνουμε από τα περισσότερα ονόματά τους, οι καλικάντζαροι είναι κυρίως πνεύματα πονηρά που θέλουν να βλάψουν τους ανθρώπους. Παγανά είναι γενικότερα τα εξωτικά και τα φαντάσματα. Paganus ήταν ο χωρικός, ο αστράτευτος (παγάνα, παγανιά) και στη συνέχεια ο εθνικός και βέβαια o μη χριστιανός. Στα αγγλικά pagan είναι ο ειδωλολάτρης. Και παγανή Κυριακή σημαίνει “η Κυριακή που δεν έχει άλλη γιορτή”. Παγανό αποκαλείται και το αβάφτιστο νήπιο, ενώ πολλοί θεωρούσαν ότι τα βρέφη που πέθαναν αβάφτιστα γίνονταν παγανά, τελώνια και καλικάντζαροι.

Οι παραδόσεις και οι θρύλοι θέλουν οι καλικάντζαροι να παίζουν σπουδαίο ρόλο και να επηρεάζουν σημαντικά τις συνήθειες και τα έθιμα αυτών των ημερών. Σύμφωνα με μια παράδοση που αναφέρει ο λαογράφος Νικόλαος Γ. Πολίτης στο βιβλίο του Παραδόσεις: “Οι Λυκοκατζαραίοι έρχονται από τη γης αποκάτου. Ούλον το χρόνο πελεκάν με τα τσεκούρια να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γης. Κόβουν, κόβουν όσο που μενέσκει λιγάκι ακόμα, ως μια κλωνά άκοπο, και λεν “χάισε να πάμε, και θα πέσει μοναχό του”. Γυρίζουν πίσω της Βάφτισης, και βρίσκουν το δέντρον ολάκερον, ακέριον μπίτι. Και πάλε κόβουν, και πάλ’ έρχονται κι ούλο φτόνη τη δουλειά κάνουν”.

Οι καλικάντζαροι, λοιπόν, συμβολίζουν το σκοτάδι και ζουν όλο το χρόνο στα έγκατα της γης, προσπαθώντας να κόψουν το δέντρο που βαστάει τη γη. Όταν είναι πολύ κοντά να το πετύχουν, την παραμονή των Χριστουγέννων, ανεβαίνουν στη γη δημιουργώντας προβλήματα στους ανθρώπους. Η πίστη για τους καλικάντζαρους ως δαιμονικών όντων που ζουν κάτω από τη γη στηρίζεται στην κοσμοθεωρία περί ακινησίας της γης (το γαιοκεντρικό σύστημα, σύμφωνα με το οποίο η γη είναι ακίνητη και γύρω της κινούνται τα άλλα ουράνια σώματα. Η γη είναι προσηλωμένη στο θόλο του ουρανού).

Όλοι μας έχουμε ακούσει παραμύθια και ιστορίες με πρωταγωνιστές αυτά τα πονηρά πλάσματα, τα μαύρα σαν κατράμι, που τις μέρες του Δωδεκαήμερου κάνουν ένα σωρό τρέλες. Ο αγαπημένος χριστουγεννιάτικος μύθος ήθελε αυτά τα πλάσματα να τρομάζουν όσους βρουν έξω από τα σπίτια τους, να εμποδίζουν τα ζώα να περπατήσουν, να λερώνουν τα τρόφιμα των νοικοκύρηδων και να κλέβουν γλυκά... Ποια είναι όμως; Από που ξεφύτρωσαν; Γιατί βγήκαν από τα βάθη της γης; Ή μήπως της ιστορίας;

Οι αρχαίες παγανιστικές γιορτές

Στην αρχαία Ρώμη, από τις 17 έως τις 23 Δεκεμβρίου, γιορτάζονταν τα Σατουρνάλια, προς τιμήν του θεού Κρόνου. Κοινή αγροτική γιορτή μέχρι το 217 π.Χ., τα Σατουρνάλια έγιναν μια από τις σπουδαιότερες γιορτές των Ρωμαίων, που στην επταήμερη διάρκειά τους τελούνταν θυσίες, γίνονταν συμπόσια και παραμεριζόταν κάθε κοινωνική διάκριση. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα υπερβολικής ευφορίας οι δούλοι εξισώνονταν με τους κυρίους τους, ενώ οι κρατούμενοι αμνηστεύονταν.

Στις 25 Δεκεμβρίου ακολουθούσε ο εορτασμός του χειμερινού ηλιοστασίου, τα Βρουμάλια ή Μπρουμάλια. Γενέθλια ημέρα του Μίθρα, του αήττητου Ήλιου, η γιορτή αυτή συνδυαζόταν με τα ρωμαϊκά Σατουρνάλια και πιθανότατα με τα ελληνικά Κρόνια με σημαντικές επιδράσεις από τις γιορτές της Δήμητρας και του Διονύσου. Άλλωστε, η χριστουγεννιάτικη χοιροφαγία είναι μακραίωνη επιβίωση αρχαίου εθίμου. Στα Σατουρνάλια, για να εξασφαλιστεί η ευφορία της γης, θυσίαζαν χοίρους στη Δήμητρα και τον Κρόνο και κατανάλωναν το κρέας τους σε μεγάλα συμπόσια.

Στα χρόνια που ακολούθησαν στο Βυζάντιο γιορτάζονταν τα Βρουμάλια από τις 24 Δεκεμβρίου έως και τις 17 Ιανουαρίου. Εκείνες τις ημέρες οι αυτοκράτορες προσέφεραν δώρα και ο λαός γιόρταζε συνεχώς. Οι Βυζαντινοί γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο με μουσικές, τραγούδια και μασκαρέματα. Οι απλοί άνθρωποι, έχοντας κρυμμένα τα πρόσωπά τους, έκαναν με πολύ θάρρος και χωρίς ντροπή ό,τι ήθελαν. Οι πιο επιτήδειοι πείραζαν τους άλλους στους δρόμους, έμπαιναν απρόσκλητοι σε ξένα σπίτια κι αναστάτωναν τους νοικοκύρηδες, ζητούσαν λουκάνικα και γλυκά και οι περισσότεροι για να γλιτώσουν απ' αυτούς έκλειναν πόρτες και παράθυρα.

Οι μασκαρεμένοι, όμως, έβρισκαν πάντα κάποιους τρόπους να εισβάλλουν στα ξένα σπίτια, ακόμα κι από τις καμινάδες. Κι όλα αυτά για δώδεκα μέρες, ως την παραμονή των Φώτων, οπότε με το μεγάλο αγιασμό όλα σταματούσαν κι οι άνθρωποι ησύχαζαν. Οι γιορτές αυτές καταργήθηκαν επισήμως με τη Σύνοδο της Ρώμης το 743, όμως ο απλός λαός συνέχισε των εορτασμό των Βρουμαλίων, αλλά και άλλων παγανιστικών γιορτών.

Κάτω από την πίεση των μεγάλων χριστιανικών εορτασμών, οι αρχαίες γιορτές έπαψαν να έχουν μεγάλη απήχηση στα λαϊκά κυρίως στρώματα. Έμειναν, όμως, οι δοξασίες, οι θρύλοι και οι μεταφυσικοί φόβοι για τα δαιμονικά του Δωδεκαημέρου. Οι δικοί μας καλικάντζαροι, οι λυκάνθρωποι που σε κάποιες περιοχές της Γαλλίας έβγαιναν τα μεσάνυχτα των Χριστουγέννων και έτρωγαν σκυλιά, οι στρίγγλες και οι μάγισσες από τις οποίες φυλάγονταν οι Γερμανοί, οι νόρνες και τα ξωτικά που έσπερναν τον πανικό, όπως πίστευαν οι Σκανδιναβοί.

Από ότι βλέπουμε οι δοξασίες αυτές έχουν κοινή προέλευση τις ειδωλολατρικές γιορτές που σχετίζονταν κυρίως με το χειμερινό ηλιοστάσιο, όπως τα Λαρεντάλια ή Ακκάλια, τα Μπρουμάλια και τα Βοτά. Τα Λαρεντάλια (εορτάζονταν στις 23 Δεκεμβρίου, όπου τελούνταν και νεκρικές θυσίες) ήταν προς τιμήν της λύκαινας που θήλασε τον Ρωμύλο και τον Ρώμο (την Άκκα Λαρεντία) ή της θεότητος Δία, που ήταν προστάτιδα της γεωργίας. Μάλλον, όμως, πρόκειται για δύο μορφές της ίδιας θεότητας.

Η Άκκα Λαρεντία, εκτός από τροφός του Ρωμύλου και του Ρώμου, υπήρξε μυθολογικά και μητέρα των Λαρήτων (των εφεστίων θεών) και των 12 Αρουραίων αδελφών (αρουραίος σημαίνει αυτός που προέρχεται από τη μητέρα γη, ο αγροτικός), ενώ συχνά ταυτιζόταν με τις επίσης χθόνιες θεότητες Φλόρα και Φαύνη. Η θεά Δία, πάλι, ταυτιζόταν με τις αρχαιότερες θεότητες του Λατίου: Ops (Ρέα ή Κυβέλη), Tellus (Γη) και Ceres (Δήμητρα). Τα Βοτά, προς τιμήν του Πανός, γιορτάζονταν στη Ρώμη αρχικά την 1η Ιανουαρίου με θυσίες και ευχετήριες εκδηλώσεις για το καλό της πόλης. Από το 44 π.Χ. ο εορτασμός μεταφέρθηκε στις 3 Ιανουαρίου.

Η στάχτη και η φωτιά

Με το πέρασμα του χρόνου όλες αυτές οι παγανιστικές τελετές, οι θυσίες στους θεούς της Γης και στους πεθαμένους, οι μεταμφιέσεις και η λαϊκή πίστη ότι το Δωδεκαήμερο οι ψυχές των νεκρών έρχονται να επισκεφθούν τους ζωντανούς για να φέρουν τη γονιμότητα, έμειναν ζωντανά στη μνήμη του λαού και η πλούσια φαντασία του γέννησε σιγά, σιγά τα μικρά, περίεργα πλάσματα που τα ονόμασε καλικάντζαρους, παγανά, καλιοντζήδες και τσιλικρωτά... που, ενώ φοβούνται τη φωτιά, κατεβαίνουν από τις καμινάδες!

Εδώ να σημειώσουμε, ότι και ο Αϊ Βασίλης κατεβαίνει επίσης από την καμινάδα, ενώ υπάρχουν παραδόσεις που αναφέρουν ότι τις νύχτες του Δωδεκαημέρου ακόμη και ο Χριστός κατεβαίνει από εκεί, για να δει αν έγιναν σωστά όλες οι προετοιμασίες με τις γιορτές. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι η καμινάδα του τζακιού είναι μέσο και τόπος επικοινωνίας με τον άλλο κόσμο, από εκεί έρχεται το καλό, από εκεί έρχεται και το κακό...

Οι καλικάντζαροι πρέπει να τονίσουμε έχουν μια περίεργη σχέση με τη στάχτη, γι’ αυτό και σε κάποια μέρη τους αποκαλούσαν σταχτοπόδηδες ή σταχτιάδες. Σ’ εκείνη κρύβονται, από τη στάχτη έρχονται, εκεί πιάνονται και γεννιούνται. Γιατί μοιάζουν να είναι τόσο δεμένοι με τη στάχτη; Επειδή σχεδόν σε όλους τους λαούς η εστία θεωρείται τόπος επικοινωνίας με τον άλλο κόσμο, εκεί θα πρέπει να αναζητήσουμε την κρυμμένη ταυτότητα των καλικάντζαρων. Και ίσως από αυτή την επαφή με τα δαιμόνια έπαιρνε και τη γονιμοποιό της δύναμη η στάχτη του Δωδεκαημέρου, την οποία οι νοικοκυρές τη φύλαγαν προσεκτικά και την παραμονή των Φώτων την έριχναν γύρω απ’ το σπίτι, στα χωράφια, τα περιβόλια και τους στάβλους.

Ακόμη και οι μεταμφιεσμένοι του Δωδεκαημέρου, που ο αρχέγονος ρόλος τους ήταν να παριστάνουν τους νεκρούς προγόνους, κουβαλούσαν μαζί τους σακούλες με στάχτη και χτυπούσαν μ’ αυτές τους περαστικούς και ειδικά τις γυναίκες που δεν είχαν ακόμη αποχτήσει παιδιά. Άλλωστε, γιατί οι περισσότεροι από αυτούς είχαν βαμμένα με στάχτη ή φούμο τα πρόσωπά τους; Για να δείχνουν ότι πέρασαν τη φωτιά και βγήκαν, όπως οι καλικάντζαροι, από την εστία.

Σε όλες τις παραδόσεις παρατηρούμε το έντονο ενδιαφέρον, αλλά και το φόβο των καλικάντζαρων για τη φωτιά και ξέρουμε ότι όλο το Δωδεκαήμερο η φωτιά στο τζάκι των σπιτιών έπρεπε να μένει αναμμένη μέρα νύχτα. Παρά τη γενικευμένη όμως πεποίθηση, ότι οι καλικάντζαροι φοβούνται τη φωτιά και γι’ αυτό κατουράνε στις εστίες, συναντάμε πολλές παραδόσεις που αναφέρουν ότι το κάνουν μόνο αν βρουν τη φωτιά σβηστή.

Το καραβάκι των Μακάρων

Η παράδοση θέλει τους καλικάντζαρους να περνούν, για να έρθουν στον κόσμο των ζωντανών, εκτός από τη φωτιά και το νερό! Σύμφωνα με μια παράδοση από τη Σκιάθο που αναφέρει ο λαογράφος Νικόλαος Γ. Πολίτης στο βιβλίο του Παραδόσεις: “Από την πρώτη ημέρα του σαραντάημερου ετοιμάζουν τα σκαλικαντζούρια το καράβι τους για να ’ρθουν στο νησί. Την πρώτη ημέρα κόβουν τα ξύλα στο δάσος και τα ετοιμάζουν, και ακούονται οι κούφιοι χτύποι που καρφώνουν τα μαδέρια. Όταν κοντεύουν τα Χριστούγεννα, το πισσώνουν, το καλαφατίζουν και την τελευταία ημέρα το ρίχνουν στο γιαλό. Έρχονται τη νύχτα του Χριστού, και από τότε... ”

Και εδώ έχουμε αναφορές στην αρχαιότητα και την ελληνική μυθολογία. Οι ψυχές των αρχαίων ηρώων μένουν μακριά, στη θάλασσα, στα νησιά των Μακάρων, όπως επίσης και ότι οι ψυχές των νεκρών για να φτάσουν στο βασίλειο του Άδη έπρεπε να διαβούν νερό, τον ποταμό Αχέροντα με τη βάρκα του Χάροντα.

Παραδόσεις ανά την Ελλάδα

Οι άνθρωποι φαντάζονταν τους καλικάντζαρους αλλού σαν σκυλιά, αλλού σαν γάτες, αλλού σαν ανθρώπους μαλλιαρούς, αλλού σαν στραβοπόδαρους ή στραβομούτσουνους με καμπούρες, όλους, βέβαια, μαύρους σαν κατράμι και με ουρά όμοια με του διαβόλου. Έχουμε, επίσης, πολλές παραδόσεις που τους θέλουν να είναι άσχημοι, ψηλοί, με κόκκινα μάτια, με πόδια τραγίσια και με χέρια σαν της μαϊμούς. Σε πολλές παραδόσεις βλέπουμε ότι όλοι τους έχουν πολλά κουσούρια: άλλοι είναι κουτσοί, άλλοι στραβοί, άλλοι είναι τσακισμένοι, και ουσιαστικά είχαν απάνω τους όλα τα σακατιλίκια. Ακόμη και τα ζώα τους ήταν σακατεμένα, όσο για τα ρούχα τους; Ελεεινά και φτιαγμένα από χίλια δυο κουρέλια.

Στην περιοχή της Αράχοβας πίστευαν, ότι οι καλικάντζαροι ήταν πολύ κουτοί και υπήρχαν πολλές αναφορές σε πανύψηλους και μακρυπόδαρους καλικάντζαρους, που καβαλίκευαν μικρούς πετεινούς και τα πόδια τους σέρνονταν καταγής. Άλλοι, πάλι, που ήταν πολύ κοντοί, κάθονταν πάνω σε τόσο πανύψηλα γαϊδούρια, που όταν έπεφταν δε μπορούσαν να ανέβουν πάλι χωρίς βοήθεια. Για τους κατοίκους των χωριών της περιοχής οι καλικάντζαροι ήταν εριστικοί και ανόητοι, γιατί δε βοηθούσαν ο ένας τον άλλον και για το λόγο αυτό ήταν και αναποτελεσματικοί στο να κάνουν κακό.

Στην Πορταριά της Μαγνησίας θεωρούσαν ότι τα καρκαντσέλια, όπως τα αποκαλούσαν, είχαν τη δύναμη να μεταμορφωθούν σε ό,τι και σε όποιον ήθελαν. Είχαν νταούλια στα χέρια και από το στόμα τους έβγαιναν φωτιές! Άλλοτε εμφανίζονταν ως τράγοι, άλλοτε ως γυναίκες και άλλοτε ακόμη και ως δεσποτάδες με γένια! Η παράδοση τους ήθελε να μαζεύονται στα ρέματα και να χορεύουν τελετουργικούς χορούς, ενώ όποιος άνθρωπος έβγαινε τη νύχτα από το σπίτι του τον έπιαναν και τον ανάγκαζαν να χορέψει μαζί τους με το ζόρι. Όποιος άτυχος έπεφτε στα χέρια τους δεν έπρεπε να μιλήσει καθόλου, γιατί αν μιλούσε τα δαιμόνια θα τον έπαιρναν για πάντα μαζί τους.

Στο Άργος πίστευαν, ότι αν κάποιος ήθελε να τους κρατήσει μακρά από το τζάκι του, έπρεπε να βάλει στην καμινάδα ένα χοιρινό κόκαλο από το μπούτι του ζώου. Επίσης, έλεγαν πως μερικοί από τους καλικάντζαρους είχαν στην πλάτη τους μια κούνια με αγκάθια και σ’ αυτή έβαζαν όσα παιδιά άρπαζαν. Μ’ αυτή τη φυσική κούνια τα κουνούσαν, για να ματώσουν τα παιδιά και να πίνουν αυτοί το αίμα τους!

Στη Ζάκυνθο οι νοικοκυρές έβαζαν ένα κόσκινο δίπλα στην καμινάδα. Έτσι οι σκαλικάντσαροι μόλις πήγαιναν να μπουν στο σπίτι και να κάνουν κάποιο κακό, έβλεπαν το κόσκινο, άρχιζαν να μετρούν τις τρύπες του και ξημέρωναν μετρώντας.

Στη Σάμο τους αποκαλούσαν και κακανθρωπίσματα και πίστευαν ότι ήταν σαν τους ανθρώπους, όμως μαύροι, άσχημοι, πολύ ψηλοί και φορούσαν σιδεροπάπουτσα. Κυνηγούσαν και έπνιγαν τα αβάφτιστα παιδιά, γι’ αυτό όσοι είχαν παιδιά αβάφτιστα τους έκαναν με μαύρη μπογιά ένα σταυρό στο μέτωπο και όμοιους σταυρούς έκαναν στις πόρτες και σ΄ άλλα μέρη του σπιτιού ή κρεμούσαν στο τζάκι την κάτω σιαγόνα ενός γουρουνιού. Σε μερικά χωριά του νησιού οι νοικοκυρές έβαζαν στις καμινάδες ξυλάκια και σ’ αυτά κρεμούσαν το πρώτο γλυκό που έφτιαχναν, για να το φάνε οι καλικάντζαροι και το άφηναν εκεί μέχρι τον επόμενο χρόνο. Τότε το πετούσαν και έβαζαν το φρέσκο. Στο ίδιο νησί έλεγαν, πως οι καλικάντζαροι κατεβαίνουν απ’ την καπνοδόχο μ’ ένα κοντάρι για να μετρήσουν το γνέσιμο των κοριτσιών, και όποιων το γνέσιμο ήταν λειψό, τα βασάνιζαν.

Στη Μήλο πίστευαν, επίσης, ότι οι καλικάντσιαροι ήταν σαν άνθρωποι, αλλά πάρα πολύ αδύνατοι. ΣτηνΤήνο, οι καλσαγκάρ’ ήταν άνθρωποι που κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου τρελαίνονταν, έφευγαν απ’ τα σπίτια τους και γύριζαν από εδώ και εκεί. Στην Αμοργό πίστευαν, ότι οι καλικάντζαροι μπορούσαν να μπαίνουν κρυφά στα σπίτια συγγενών και φίλων, γιατί γίνονταν αχνός και περνούσαν μέσα από κλειστές πόρτες και παράθυρα. Την ημέρα χάνονταν, δεν έκαναν όμως κακό σε κανένα. Στην Άνδρο οι καλιβρούσηδες, όπως τους αποκαλούσαν, δεν έκαναν κακό στους ανθρώπους αν το σπίτι ήταν καθαρό και οι νοικοκύρηδες ήταν καλοί. Τιμωρούσαν τους τεμπέληδες, τους μέθυσους και τα άτακτα παιδιά.

Στη Θράκη οι καλικάντζαροι έμοιαζαν και εκεί σαν άνθρωποι, αλλά ήταν κακομούτσουνοι και είχαν πολύ μακριά νύχια. Γύριζαν τις νύχτες και όποιον άνθρωπο έπιαναν τον έβαζαν στους ώμους τους και έτρεχαν φωνάζοντας: “δείξε με εφτά πηγάδια, μη σε ρίξω στα λανάρια”.

Στην Κρήτη έλεγαν, ότι την παραμονή των Χριστουγέννων ξεκινούν τα καλικαντζαράκια για το μεγάλο ταξίδι τους πάνω στη γη. Ήταν χιλιάδες και ξετρύπωναν στην επιφάνειά της από τις χιλιάδες τρύπες που βρίσκονταν πάνω στο στερεό φλοιό της. Έβγαιναν μέσα από τα φαράγγια και τα πηγάδια, από τις σπηλιές και τις καταβόθρες ή τις καταπαχτές, ενώ τα πιο μικρά από τις μυρμηγκότρυπες! Τα καλικαντζαράκια φοβόντουσαν πολύ το φως και γι' αυτό τη μέρα κρύβονταν. Έβγαιναν όμως από τους κρυψώνες τους τη νύχτα και πείραζαν τους ανθρώπους. Μικρά και ευκίνητα, καθώς ήταν, έμπαιναν στα σπίτια απ' όπου έβρισκαν. Από τις καμινάδες, τις κλειδαρότρυπες, αλλά και τις χαραμάδες από τις πόρτες και τα παράθυρα. Τους άρεσε να πλατσουρίζουν μέσα στα δοχεία που είχαν οι νοικοκυρές το λάδι: στα τηγάνια, στα τσουκάλια, στα πιάτα, ακόμη και στα λυχνάρια. Λέρωναν τα φαγητά και αναστάτωναν τόσο πολύ το σπίτι, που το έκαναν αγνώριστο.

Στην Κύπρο τους πλανήταρους, όπως έλεγαν τους καλικάντζαρους, τους έβλεπαν μόνο οι αλαφροίσκιωτοι. Πότε παρουσιάζονται σαν σκυλιά, πότε σαν λαγοί, πότε σαν γαϊδούρια και καμήλες και ακόμη συχνότερα σαν κουβάρια.

Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας πίστευαν πως τα παιδιά που γεννιούνται ανήμερα του Χριστού γίνονται καλικάντζαροι, αν δεν τα βαπτίσουν την ίδια μέρα. Σύμφωνα, μάλιστα, με μια παράδοση από τηΣύμη, όσα παιδιά γεννιόντουσαν την παραμονή των Χριστουγέννων -τους αποκαλούσαν κάηδες- αργότερα στη ζωή τους κάθε Δωδεκαήμερο θα τριγυρνούσαν συνέχεια στο δρόμο κάθε βράδυ, χωρίς να το καταλαβαίνουν.

Στην Τρίπολη τα βράδια του Δωδεκαήμερου ασφάλιζαν προσεκτικά κάθε στάμνα ή βαρέλι και έριχναν στη φωτιά αλάτι ή ρείκια για να κάνει θόρυβο και να φεύγουν τα παγανά. Από τα Χριστούγεννα και μέχρι τα Θεοφάνια στην Ήπειρο έβαζαν στο τζάκι δώδεκα αδράχτια, για να τα βλέπουν οι καλικάντζαροι να μη κατεβαίνουν από την καπνοδόχο.

Αντί επιλόγου

Πλήθος παραμυθιών και ιστοριών υπάρχει στην ελληνική παράδοση με πρωταγωνιστές καλικάντζαρους και μυλωνάδες ή με ανθρώπους που πηγαίνουν να αλέσουν το αλεύρι τους στους μύλους. Ίσως γιατί οι μύλοι ήταν απομακρυσμένοι από τους οικισμούς ή ίσως γιατί έμεναν μόνοι τους οι μυλωνάδες, η λαϊκή φαντασία έπλασε δεκάδες ιστορίες με πολλές παραλλαγές.

Οι καλικάντζαροι προσπαθώντας να πειράξουν τους ανθρώπους έπεφταν πολλές φορές θύματα της καπατσοσύνης και της ευστροφία τους. Κάποιες άλλες φορές οι τεμπέληδες και οι κακοί άνθρωποι τιμωρούνταν παραδειγματικά από τα κακά δαιμόνια και το συμπέρασμα ήταν, ότι όσοι παραβιάζουν τους κανόνες της παραδοσιακής συμπεριφοράς έχουν κακό τέλος. Βλέπετε, κάποτε οι άνθρωποι ήξεραν πώς να ξορκίσουν τα στοιχειά και τους καλικάντζαρους. Ίσως γιατί κάποτε ονειρεύονταν περισσότερο...

Βράδυ, λοιπόν, 24 Δεκεμβρίου, και να ’τοι...

Πηγές: 
Άλκη Κυριακίδου Νέστορος. Λαογραφικά Μελετήματα. Εκδόσεις Ολκός, Αθήνα 1975
Δ.Σ. Λουκάτος. Χριστουγεννιάτικα και των Γιορτών. Εκδόσεις Φιλιππότης. Αθήνα 1979
Νικόλαος Γ. Πολίτης. Παραδόσεις. Εκδόσεις Γράμματα. Αθήνα 1994

ΠΗΓΗ:http://www.yeskid.gr

Έθιμα & παραδόσεις των Χριστουγέννων στην Ελλάδα

Από την Μαρία Βόλλη

Διαβάστε στο άρθρο

• Έθιμα & παραδόσεις των Χριστουγέννων στην Ελλάδα
• "Κλωνάρια στο τζάκι" - "Πάντρεμα της φωτιάς"
• Καλικάντζαροι - "Το αναμμένο πουρνάρι"
• "Το τάισμα της βρύσης"
• "Μωμόγεροι" - "σπόρδισμα των φύλλων"
• "Η κουλίκα" - Το Χριστόψωμο
• Τσιγαρίθρες - Προβέντα

Τα Χριστούγεννα και οι εορτασμοί του Δωδεκαήμερου δεν είναι απλώς γιορτές σημαντικές για τη χριστιανοσύνη, αλλά και για το λαϊκό μας πολιτισμό, μιας και συνοδεύονται από αρκετά ενδιαφέροντα εθιμικά δρώμενα.

Τρία στοιχεία συνθέτουν συνήθως τις λατρευτικές εκδηλώσεις των Ελλήνων: το τρυφερό θρησκευτικό συναίσθημα, η αρχαία ελληνική καταγωγή και η επιδέξια προσαρμογή στις ανάγκες της καθημερινής ζωής. Και αυτός ο σπουδαίος συνδυασμός φαίνεται σε όλες τις εκδηλώσεις και τα έθιμά μας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτού του υπέροχου συνδυασμού βρίσκουμε στα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα της υπαίθρου, όπου τα παιδιά ψάλλοντας εκτός του μηνύματος της Γέννησης επιμένουν και σε λεπτομέρειες του τρόπου ανατροφής του Θείου Βρέφους: “Γεννιέται κι΄ ανατρέφεται με μέλι και με γάλα, το μέλι τρων οι άρχοντες το γάλα οι αφεντάδες...”

Με έθιμα και παραδόσεις, λοιπόν, που έχουν τις ρίζες τους βαθιά πίσω στο χρόνο, ετοιμάζονται όλες οι πόλεις και τα χωριά της Ελλάδας να υποδεχτούν τη γέννηση του Χριστού, την πρώτη μέρα του νέου χρόνου και τα Θεοφάνια. Πόλεις και χωριά στολίζονται, φωταγωγούνται, ντύνονται με μελωδίες και προετοιμάζονται για την άφιξη της πιο χαρούμενης γιορτής της Χριστιανοσύνης. Με το πέρασμα των χρόνων, αλλά με τις αλλαγές που έφερε η τεχνολογία και ο πολιτισμός κάποια παραδοσιακά ήθη και έθιμα ξεχάστηκαν, κάποιες παραδόσεις όμως εξακολουθούν να δίνουν ξεχωριστό χρώμα στις περιοχές που τις τηρούν ακόμα.

Ας κάνουμε μαζί ένα οδοιπορικό στην πατρίδα μας, για να θυμηθούμε κάποιες από τις ιστορίες των παππούδων μας και ας τις διηγηθούμε στα παιδιά μας, για να κρατήσουμε ζωντανό ένα μικρό κομμάτι της καταγωγής μας... Τότε που οι δίπλες χρυσοψήνονταν στο φούρνο του σπιτιού, μελώνονταν και πασπαλίζονταν με κανέλα και καρύδια... Τότε που τα μελομακάρονα ήταν αποκλειστικά για τα Χριστούγεννα κι οι κουραμπιέδες για την Πρωτοχρονιά… Τότε που άνοιγαν τα μπαούλα και έβγαιναν οι φλοκάτες οι γιορτινές και τα πλουμιστά υφαντά... Τότε που έμπαινε στο τζάκι το Χριστόξυλο και σιγόκαιγε ως το πρωί... Τότε που η γιαγιά σιγόβραζε τη νόστιμη κοτόσουπα, “που θα ’ταν φάρμακο, μετά τη νηστεία”... Τότε που ο παππούς έλεγε συνέχεια αστείες ιστορίες για τους καλικάντζαρους και τις ζαβολιές τους, τα παθήματα και τις σκανταλιές τους...
Ας γυρίσουμε λίγο το χρόνο πίσω και ας διηγηθούμε και εμείς ιστορίες στα παιδιά.

“Το Χριστόξυλο”

Το στόλισμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου τόσο για εμάς τους μεγάλους όσο και για τα παιδιά είναι η ουσία των Χριστουγέννων. Το έθιμο όμως αυτό ήρθε στην Ελλάδα από τους Βαυαρούς και για πρώτη φορά στολίστηκε δέντρο στα ανάκτορα του Όθωνα το 1833. Από το Β’ παγκόσμιο πόλεμο και μετά το δέντρο με τις πολύχρωμες μπάλες και τα φωτάκια του μπήκε σχεδόν σε όλα τα ελληνικά σπίτια.

Στη χώρα μας “πρόδρομος” του χριστουγεννιάτικου δέντρου θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν το χριστόξυλο ή δωδεκαμερίτης ή αλλιώς σκαρκάνζαλος. Επρόκειτο για ένα γερό και χοντρό ξύλο από αχλαδιά, αγριοκερασιά ή κάποιο άλλο αγκαθωτό δέντρο. Οι πρόγονοί μας προτιμούσαν τα αγκαθωτά δέντρα γιατί, κατά τη λαϊκή παράδοση, απομάκρυναν τα δαιμονικά όντα και τους καλικάντζαρους μακριά από το σπίτι. Στα χωριά της βορείου Ελλάδας το χριστόξυλο μπορεί να ήταν το πιο όμορφο, γερό και χοντρό ξύλο από πεύκο ή ελιά, που μπορεί και από το καλοκαίρι ακόμη να το είχαν ετοιμάσει για εκείνη τη νύχτα.

Οι χωρικοί τοποθετούσαν το χριστόξυλο στο τζάκι του σπιτιού την παραμονή των Χριστουγέννων με σκοπό να καίει συνέχεια στη φωτιά από τα Χριστούγεννα μέχρι και τα Φώτα. Η φωτιά έπρεπε να είναι αναμμένη για δυο λόγους: για να ζεσταίνεται η Παναγία και ο Χριστός στην κρύα σπηλιά της Βηθλεέμ, αλλά και για να μένουν έξω από το σπίτι οι καλικάντζαροι, που εκείνες τις “αβάφτιστες ημέρες” τριγύριζαν πάνω στη γη γεμάτοι πονηριά.

Πριν ο άντρας του σπιτιού φέρει το χριστόξυλο στο σπίτι, κάθε νοικοκυρά φρόντιζε να έχει καθαρίσει καλά το σπίτι και με ιδιαίτερη προσοχή το τζάκι, ώστε να μη μείνει ούτε ίχνος από την παλιά στάχτη. Καθάριζε επιμελώς ακόμη και την καπνοδόχο, για να μη βρίσκουν πατήματα να κατέβουν οι καλικάντζαροι. Στη Χίο, όταν ο άντρας του σπιτιού έφερνε το κούτσουρο στο σπίτι, το έριχνε στη μέση του δωματίου και η οικογένεια το έραινε με αμύγδαλα και καρύδια πριν το βάλει στο τζάκι.

Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, όταν όλη η οικογένεια ήταν μαζεμένη γύρω από το τζάκι, ο νοικοκύρης του σπιτιού άναβε την καινούρια φωτιά και έβαζε στην πυροστιά το χριστόξυλο, με ευχή όλων να αντέξει για όλο το δωδεκαήμερο των γιορτών.

Η νοικοκυρά μετά το τέλος των γιορτών κρατούσε τη στάχτη των ξύλων, γιατί θα προφύλασσε το σπίτι και τα χωράφια από κάθε κακό. Την ημέρα των Φώτων τη σκόρπιζε γύρω απ’ το σπίτι, τους στάβλους και τα χωράφια.

“Κλωνάρια στο τζάκι” και “Πάντρεμα της φωτιάς”

Επειδή η Ελλάδα ήταν κυρίως γεωργική χώρα, οι δραστηριότητες (σπορά, καλλιέργεια), αλλά και οι αγωνίες (αβέβαιος καιρός και συγκομιδή) του έλληνα γεωργού ήταν έντονες στα θρησκευτικά του έθιμα. Η φωτιά στο τζάκι μέσα στο καταχείμωνο μεγάλωνε το όνειρο της σοδειάς και πολλές εκδηλώσεις των Χριστουγέννων είχαν γεωργικό χαρακτήρα.

Το “Πάντρεμα της φωτιάς” είναι μια παραλλαγή του Χριστόξυλου και η διαφορά τους έγκειται στο πλήθος των ξύλων που χρησιμοποιούσαν για τη φωτιά. Την παραμονή των Χριστουγέννων σε πολλά μέρη της Ελλάδας "πάντρευαν" τη φωτιά. Έπαιρναν, δηλαδή, ένα ξύλο που συμβόλιζε το νοικοκύρη (έπρεπε να είναι από δέντρο που είχε αρσενικό όνομα, π.χ. πλάτανος ή κέδρος) και ένα δεύτερο που συμβόλιζε τη νοικοκυρά (έπρεπε να είναι από δέντρο που είχε θηλυκό όνομα, π.χ. αγριοκερασιά) και τα “σταύρωναν” στο τζάκι. Όπου χρησιμοποιούσαν και τρίτο ξύλο (κυρίως στην Κέρκυρα), που μπορεί να συμβόλιζε π.χ. τον κουμπάρο, φρόντιζαν να επιλέξουν ένα διαφορετικό είδος ξύλου από τα δυο πρώτα. Συνήθως επέλεγαν ξύλα από αγκαθωτά δέντρα, που κατά τη λαϊκή αντίληψη απομάκρυναν τα δαιμονικά όντα και τους καλικάντζαρους.

Το πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων οι γυναίκες του σπιτιού καθάριζαν επιμελώς το τζάκι και την καμινάδα και το βράδυ τοποθετούσαν τα ξύλα “σταυρωμένα” και άναβαν τη φωτιά. Σε πολλά μέρη έριχναν στη φωτιά φυτά που όταν έπαιρναν φωτιά έκαναν θόρυβο, ενώ “σταύρωναν” τη φωτιά τρεις φορές ρίχνοντας πάνω της κόκκινο κρασί και λάδι. Σημαντικό ήταν, επίσης, ποιος θα ερχόταν πρώτος σε επαφή με την ιερή αυτή φωτιά. Πολλοί επέλεγαν ένα παιδί της οικογένειας που θεωρούσαν τυχερό και του έδιναν ένα μακρύ ραβδί για να την ανακατεύει. Την ώρα που την ανακάτευε, έλεγε και μια ευχή που αντιπροσώπευε την ελπίδα των αγροτών: “Πουλιά, κατσίκια, αρνιά, γρόσια”...

Στη Φθιώτιδα, το “Πάντρεμα της φωτιάς” γινόταν με δυο ξύλα την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Ο νοικοκύρης του σπιτιού φρόντιζε να είναι ακριβώς ίδια και να καίγονται το ίδιο. Σύμφωνα με την παράδοση, τα δύο ξύλα συμβόλιζαν την αλλαγή της ημέρας, αλλά και την αλλαγή του χρόνου. Σε κάποιες άλλες περιοχές της Φθιώτιδας αυτό είχε αντικατασταθεί με το "σπούρνι". Ένα μικρό παιδί καθόταν σταυροπόδι μπροστά στο αναμμένο τζάκι, έριχνε αλάτι πάνω στη φωτιά και έκανε διάφορες ευχές για την οικογένεια, για την υγεία, για τα σπαρτά, αλλά και τα ζώα. Αμέσως μετά, το μικρό παιδί έπαιρνε το πρώτο και καλύτερο κομμάτι "μπακλαβά", που είχε φτιάξει η νοικοκυρά.

Σε πολλά μέρη της ελληνικής υπαίθρου, οι χωρικοί έφερναν μέσα στο σπίτι το υνί και το αλέτρι και τα ακουμπούσαν πλάι στη φωτιά των Χριστουγέννων. Στη συνέχεια, έβαζαν πάνω στο υνί κάρβουνα και λιβάνι και, κρατώντας το στα χέρια, θυμιάτιζαν το σπίτι και τους στάβλους.

Στη Θεσσαλία, επιστρέφοντας από την εκκλησία στο σπίτι, τα κορίτσια έβαζαν δίπλα στο αναμμένο τζάκι κλωνάρια κέδρου, ενώ τα αγόρια τοποθετούσαν κλαδιά από αγριοκερασιά. Τα μικρά αυτά κλαδιά των δέντρων αντιπροσώπευαν τις επιθυμίες τους για την πραγματοποίηση μιας όμορφης ζωής. Φρόντιζαν μάλιστα τα κλαδιά αυτά να είναι λυγερά και παρακολουθούσαν με ενδιαφέρον ποιο κλωνάρι θα καιγόταν πρώτο, καθώς αυτό ήταν καλό σημάδι για το κορίτσι ή το αγόρι αντίστοιχα, γιατί θα έδειχνε ποιο θα παντρευόταν πρώτο.

Στα χωριά της δυτικής Φθιώτιδας, τα ξημερώματα των Χριστουγέννων συνήθιζαν να "αρραβωνιάζουν τη φωτιά". Τα νέα κορίτσια τοποθετούσαν στο τζάκι ένα πολύ μεγάλο ξύλο και εκείνη την ώρα, σύμφωνα με την παράδοση, ό,τι ζητούσαν μπορούσε να γίνει. Βεβαίως, αυτό που θα ζητούσαν έπρεπε να αφορά νέους και όχι παντρεμένους.

Τέλος, από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα οι χωρικοί έβαζαν 12 αδράχτια στο τζάκι, για να τα βλέπουν οι καλικάντζαροι και να μην κατεβαίνουν από την καπνοδόχο.

Οι δαιμονικοί καλικάντζαροι

Υπό την πίεση των μεγάλων χριστιανικών γιορτών, οι αρχαίες γιορτές εξαλείφθηκαν με την πάροδο των αιώνων. Έμειναν, όμως, οι δοξασίες, οι θρύλοι και ο μεταφυσικός φόβος για τα δαιμονικά του Δωδεκαημέρου, τους δικούς μας καλικάντζαρους.

Σύμφωνα με την παράδοση ήταν μαύρα, άσχημα και ψηλά πλάσματα, με κόκκινα μάτια, τριχωτό σώμα και τραγίσια πόδια. Όλο το χρόνο ζούσαν κάτω από τη Γη και προσπαθούσαν να κόψουν το τεράστιο δέντρο που την κρατούσε με όλες τις πολιτείες και τα χωριά της. Ήθελαν να τη δουν να γκρεμίζεται στο χάος και να γελάνε. Παραμονές, όμως, Χριστουγέννων άφηναν το κόψιμο του δέντρου και ανέβαιναν πάνω στη Γη, για να πειράξουν τους ανθρώπους μαγαρίζοντας τα φαγητά και τα γλυκά τους.

Έμεναν στη Γη μέχρι τα Φώτα, που αγιάζονταν τα νερά. Τότε έλεγαν γεμάτα τρόμο: "Φύγετε να φύγουμε, γιατί έρχετ' ο τουρλόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του", και έφευγαν. Στο μεταξύ το μισοκομμένο δέντρο είχε θρέψει, και οι καλικάντζαροι πολέμαγαν πάλι από την αρχή και πάλι το άφηναν μισοκομμένο τα ερχόμενα Χριστούγεννα. Έτσι, η γη κατάφερνε να μείνει στη θέση της και οι παππούδες συνέχιζαν να διηγούνται ιστορίες στα άτακτα εγγόνια τους και να τα συμβουλεύουν ότι αν δεν ήθελαν να βγάλουν… καλόγηρους, τότε από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Θεοφάνια δεν έπρεπε να τρώτε ελιές, φασόλια και σύκα.

“Το αναμμένο πουρνάρι” και το έθιμο της φωτιάς

Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν οι βοσκοί να προσκυνήσουν, η νύχτα ήταν πολύ σκοτεινή. Σύμφωνα, όμως, με την παράδοση βρήκαν ένα ξερό πουρνάρι και έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές, τριξίματα και κρότους. Αυτή η συνήθεια υπήρχε παλιά σε πολλά χωριά της Ηπείρου και όποιος πήγαινε στο σπίτι του γείτονα για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς και όλα τα παντρεμένα παιδιά που πήγαιναν στο πατρικό τους για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, κρατούσαν ένα κλαρί πουρνάρι ή κάποιο άλλο φυτό που καιγόταν τρίζοντας. Στο δρόμο το άναβαν και το πήγαιναν έτσι αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι γεμίζοντας χαρούμενες φωτιές και κρότους τα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.

Ακόμη και σήμερα σε κάποια χωριά διασώζεται κάτι απ’ αυτή την παλιά συνήθεια. Πολλοί κρατούν στη χούφτα τους λίγα δαφνόφυλλα και πουρναρόφυλλα, που τα πετούν στο τζάκι μόλις μπουν και καλημερίζουν. Κι όταν τα φύλλα τα ξερά πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται: “Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!”

Σε πολλές πόλεις και χωριά ανάβονταν και ομαδικές φωτιές, για να διώξουν τα κακά πνεύματα. Στην Καστοριά άναβαν κέδρους στις άκρες των χωριών και στη Σιάτιστα άναβαν φωτιές στις πλατείες χτυπώντας γύρω απ’ αυτές κουδούνια. Το διώξιμο του κακού γινόταν έτσι πιο αποτελεσματικό, αφού τα κουδούνια έχουν, όπως και η φωτιά, αποτρεπτική δύναμη, σύμφωνα πάντα με τις λαϊκές δοξασίες.

“Το τάισμα της βρύσης”

Μπορεί σιγά, σιγά τα πατροπαράδοτα ήθη και έθιμα να χάνονται, όμως σε πολλές περιοχές αρκετά παραμένουν ζωντανά μέσα από το πέρασμα των χρόνων. Στο νομό Καρδίτσας παραμονές Χριστουγέννων οι νοικοκυρές φτιάχνουν το χριστόψωμο με έναν σταυρό στη μέση, καθώς και αυγοκουλούρες και τις προσφέρουν σε ηλικιωμένους και παιδιά. Σε πολλά χωριά του νομού το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου συνεχίζουν να ρίχνουν θυμίαμα στα τζάκια εν αναμονή του αρχηγού καλικάντζαρου. Το ίδιο κάνουν και την επόμενη μέρα, καθώς έρχονται και οι υπόλοιποι καλικάντζαροι.

Τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων (σε κάποια χωριά αυτό γίνεται παραμονή Πρωτοχρονιάς) γίνεται το λεγόμενο “τάισμα της βρύσης”. Οι κοπέλες, τα χαράματα των Χριστουγέννων, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση “για να κλέψουν το άκραντο νερό”. Το έλεγαν άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε μιλούσαν καθόλου σ' όλη τη διαδρομή μέχρι τη βρύση. Αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και όπως γλυκό είναι το μέλι, έτσι γλυκιά να είναι και η ζωή τους.

Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, "ταΐζουν" τη βρύση με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδιά ελιάς. Έλεγαν μάλιστα, πως όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα στεκόταν η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο. Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, "κλέβουν νερό" και γυρνούν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες, μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια.

Τα παλιά χρόνια, σε πολλές περιοχές υπήρχε το πρωτοχρονιάτικο έθιμο του "αμίλητου νερού". Όποιος ξυπνούσε πρώτος από την οικογένεια ή όποιου του έπεφτε το φλουρί της βασιλόπιτας, έβγαινε στην αυλή, έπαιρνε ένα άδειο δοχείο και πήγαινε στη βρύση για να το γεμίσει. Αφού γέμιζε το δοχείο, κατά την επιστροφή του έκοβε μερικά κλαδιά ελιάς. Από την πρώτη στιγμή που έβγαινε στην αυλή μέχρι να επιστρέψει στο σπίτι, δεν έπρεπε να μιλήσει σε κανέναν, ώστε να μείνει το νερό "αμίλητο".

Σε ορισμένα μέρη πίστευαν ότι την Πρωτοχρονιά, γύρω από τη βρύση του χωριού μαζεύονταν οι νεράιδες και "έπλεκαν" το νέο χρόνο. Καθόντουσαν στην άκρη της βρύσης, χωρίς να τις βλέπει κανείς, κι έβαζαν μέσα στο χρόνο που θα ερχόταν τη χαρά, την ευτυχία και την καλοσύνη. Όταν έφτανε στο σπίτι αυτός που έφερνε το νερό και αφού έπλενε το πρόσωπο και τα χέρια του μ’ αυτό, έραινε όλα τα δωμάτια με το "αμίλητο νερό" για να φέρει στο σπίτι όλα όσα είχαν ρίξει οι νεράιδες μέσα στο δοχείο: αγάπη, καλοσύνη και χαρά.

Στη συνέχεια, έπαιρνε τα κλαδιά της ελιάς και ένα άγριο κρεμμύδι που είχε ξεριζώσει από την προηγούμενη ημέρα και έμπαινε στο σπίτι, όπου τον περίμενε συγκεντρωμένη ολόκληρη η οικογένεια. Ξεκινώντας από τον μεγαλύτερο, ακουμπούσε ένα, ένα μέλος της οικογένειας στο κεφάλι με τα κλαδιά της ελιάς και το κρεμμύδι, λέγοντας ευχές για το νέο χρόνο. Έπειτα, κάθε μέλος της οικογένειας έβγαινε στην αυλή και πλενόταν με το "αμίλητο νερό". Στο τέλος, κρεμούσαν στην εξώπορτα τα κλαδιά της ελιάς και φύτευαν σε ένα μέρος της αυλής το κρεμμύδι, για να το χρησιμοποιήσουν και τον επόμενο χρόνο.

“Μωμόγεροι” και “σπόρδισμα των φύλλων”

Στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μακεδονίας, οι κάτοικοι (η πλειονότητα των οποίων έχουν τις ρίζες τους στον Πόντο και τη Μικρά Ασία) έχουν καταφέρει να διατηρήσουν ζωντανές πολλές από τις παραδόσεις τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πολιτιστική παράδοση του νομού Δράμας με την πλούσια λαογραφία και τα διονυσιακά δρώμενα που πραγματοποιούνται όλες τις εποχές του χρόνου.

Οι Μωμόγεροι, ένα είδος λαϊκού παραδοσιακού θεάτρου, αναβιώνει στους Σιταγρούς και τα Πλατανιά, χωριά όπου υπάρχουν πρόσφυγες από τον Πόντο. Η ονομασία Μωμόγεροι (από τις λέξεις μίμος και γέρος) προέρχεται από τις μιμητικές κινήσεις που κάνουν οι πρωταγωνιστές με μορφές γεροντικών προσώπων.

Φορούν τομάρια ζώων (λύκων, τράγων ή άλλων) ή ντυμένοι με στολές ανθρώπων οπλισμένων με σπαθιά εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου των εορτών (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Θεοφάνια) και προσδοκώντας να φέρουν τύχη για τη νέα χρονιά, γυρίζουν σε παρέες στους δρόμους των χωριών και τραγουδούν τα κάλαντα ή άλλους ευχετικούς στίχους. Όταν δύο παρέες συναντηθούν, κάνουν ψευτοπόλεμο μεταξύ τους, ώσπου η μία ομάδα να νικήσει και η άλλη να δηλώσει υποταγή. Στην περιοχή του νομού 'Εβρου έχουν και άλλες ονομασίες, όπως Ρουγκάτσια, Μπαμπαλιάροι, Μπαμπουτσιαρέοι, Τζαμάλες, Καμήλες, Κορτοπούλα, Παβγινικό, Τεμπελέκια, Χριστιάσια, κ.ά.

Παραλλαγές του ίδιου εθίμου συναντώνται σε χωριά της Κοζάνης και της Καστοριάς, με την ονομασία Ραγκουτσάρια. Εκεί πολλοί φέρουν κουδούνια και περιφέρονται στα χωριά κάνοντας εκκωφαντικούς θορύβους. Πρόκειται για ένα έθιμο που συμβολίζει τον καθαρμό και την εκδίωξη των δαιμονικών όντων και των κακοποιών στοιχείων του Δωδεκαήμερου.

Στον Έβρο, στα κάλαντα των μεταμφιεσμένων περιέχονταν παινέματα για τον κάθε νοικοκύρη και τα μέλη της οικογένειάς του, ενώ βασικό μέρος αποτελούσαν οι στίχοι που έλεγαν κατά τη μετάβαση από το ένα στο άλλο σπίτι. Μέσα στα κάλαντα περιλαμβανόταν και το σούρβισμα. Στα χωριά του 'Εβρου τα παιδιά που λένε τα κάλαντα, κρατούν κι ένα κλαδί από σουρβιά (κρανιά), ένα αειθαλές δέντρο με το οποίο χτυπούσαν στην πλάτη το νοικοκύρη λέγοντας: “Σούρβα σούρβα γιρό κορμί, γιρό κορμί, γιρό σταυρί κι του χρόνου ουλ' γιροί, ουλ' γιροί καλόκαρδοι”.

Στη Θάσο πολλές οικογένειες κρατούν ένα πολύ παλιό έθιμο, το σπόρδισμα των φύλλων. Κάθονται όλοι γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν τις στάχτες προς τα έξω και ρίχνουν στ' αναμμένα κάρβουνα φύλλα ελιάς, βάζοντας από μια ευχή, την οποία δε λένε στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

“Η μπαμπού” και τα “Εννέα Φαγιά”

Στα χωριά του Έβρου την παραμονή ή την προπαραμονή των Χριστουγέννων γίνονταν τα "χοιροσφάγια" (η σφαγή των γουρουνιών), Το παχύ έντερο των γουρουνιών καθαριζόταν και γεμιζόταν με ψιλοκομμένο κρέας, πράσο, ρύζι και μυρωδικά, για να αποτελέσει το παραδοσιακό έδεσμα, τη "μπαμπού".

Το βράδυ της παραμονής όλοι έτρωγαν "Εννέα Φαγιά". Το έλεγαν έτσι, επειδή στο τραπέζι έπρεπε να υπάρχουν εννιά λαδερά και νηστίσιμα φαγητά (χαλβάς, ελιές, άζυμη πίττα, λάχανο, πιπεριές, μελιτζάνες, ντομάτες, τουρσί και αλατοπίπερο). Σε πολλά χωριά, ο νοικοκύρης ασήμωνε το τραπέζι βάζοντας ένα ποσό κάτω από τη μεσάλα (τραπεζομάντιλο). Τα χρήματα τα έπαιρνε όποιος ξέστρωνε το τραπέζι, που συνήθως το έκαναν τα παιδιά. Σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης το τραπέζι που έστρωναν την παραμονή δεν το σήκωναν, μόνο το σκέπαζαν και το άφηναν για να φάει ο Χριστός.

Τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων δυο παλικάρια μασκαρεμένοι σε αγριάνθρωπους (άντρας και γυναίκα), οι "Μπαρμπουτσιαρέοι" γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τρομοκρατώντας τα παιδιά και τις γυναίκες και μάζευαν δώρα. Το έθιμο, κατάλοιπο των αρχαίων δρώμενων, είχε σκοπό τη βλάστηση της γης και την καρποφορία.

“Ντίου, ντίου, ήρθε η καμήλα, δώσε την κουλίκα”

Τα παλιά χρόνια σε πολλά χωριά της Μάνης, την παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά γύριζαν το πρωί και τραγουδούσαν τα κάλαντα κρατώντας ένα μακρύ ξύλο σαν σπαθί και μια ξύλινη “καμήλα”. Η καμήλα ήταν σαν ένα μεγάλο ξύλινο στραβό ψαλίδι και είχε στο κάτω μέρος της ένα κουδουνάκι. Τα παιδιά πήγαιναν στα σπίτια, κουνούσαν την καμήλα και τραγουδούσαν:“Ντίου, ντίου, ήρθε η καμήλα, δώσε την κουλίκα”. Εκείνα τα χρόνια τα παιδιά δεν έπαιρναν χρήματα, αλλά καρύδια, φρούτα και κουλίκια (κουλούρια), που τα περνούσαν στο μακρύ ξύλο.

Το απόγευμα οι οικογένειες μαζεύονταν στα σπίτια τους, για να θυμιατίσουν και να φάνε όλοι μαζί. Την παραμονή των Χριστουγέννων όλα ήταν νηστίσιμα και έπρεπε να υπάρχουν πάνω στο τραπέζι εννέα διαφορετικά φαγητά. Το ένα ήταν το χριστόψωμο, που είχε πάνω του σχεδιασμένη τη φάτνη ή ένα σταυρό, ένα χέρι, ένα αστέρι, ένα αλέτρι κι ένα ζώο. Το φαγητό που ήταν απαραίτητο ήταν τα ντολμαδάκια, που συμβόλιζαν τα σπάργανα του Χριστού. Η νοικοκυρά έβαζε ένα κερί στη μέση του χριστόψωμου και ο νοικοκύρης θυμιάτιζε το τραπέζι. Μετά ένα παιδί έπαιρνε το κερί και ο νοικοκύρης με το θυμιατό γύριζαν όλα τα δωμάτια του σπιτιού, για να διώξουν τους καλικάντζαρους.

Αφού τέλειωναν το φαγητό, οι νέοι του χωριών μαζεύονταν έξω από την εκκλησία σε ομάδες κατά ηλικία και κατά παρέα και έλεγαν τα κάλαντα. Αφού έλεγαν τα κάλαντα έξω από την εκκλησία, πήγαιναν στο σπίτι του προέδρου και μετά σ’ όλα τα σπίτια του χωριού με τη συνοδείαμουσικών οργάνων.

Το Χριστόψωμο

Από τις προετοιμασίες της παραμονής των Χριστουγέννων, πιο χαρακτηριστική είναι εκείνη που αφορούσε το ζύμωμα του χριστόψωμου. Το ζύμωμα αυτό θεωρείτο θείο έργο και οι νοικοκυρές έφτιαχναν τη ζύμη με ιδιαίτερη ευλάβεια, υπομονή και ειδική μαγιά, που σε κάποιες συνταγές περιείχε και αποξηραμένο βασιλικό.

Οι γυναίκες στην Κρήτη, αλλά και στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, χρησιμοποιούσαν ακριβά και εκλεκτά υλικά: ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλα και γαρίφαλα. Όσο διαρκούσε το ζύμωμα, οι νοικοκυρές έλεγαν: "Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει".Έπλαθαν το ζυμάρι και έπαιρναν τη μισή ζύμη, για να φτιάξουν μια κουλούρα. Με την υπόλοιπη έφτιαχναν σταυρό με λουρίδες απ’ τη ζύμη. Στο κέντρο έβαζαν ένα άσπαστο καρύδι. Στην υπόλοιπη επιφάνεια σχεδίαζαν σχήματα με το μαχαίρι ή το πιρούνι, όπως λουλούδια, φύλλα, καρπούς και πουλάκια. Τα σχέδια του χριστόψωμου γενικά, πέραν του καθαρά διακοσμητικού τους χαρακτήρα, είχαν και συμβολική σημασία και ήταν ανάλογα με την ιδιότητα του νοικοκύρη: π.χ. βόδια και αλέτρι του γεωργού, πρόβατα, κατσίκια και στάνη του βοσκού.

Κατά τόπους το έφτιαχναν σε διάφορες μορφές και είχε πολλές ονομασίες όπως: "το ψωμί του Χριστού", "Σταυροί", "βλάχες", κ.ά. Απαραίτητος ήταν επάνω στο χριστόψωμο χαραγμένος ο σταυρός. Γύρω, γύρω έφτιαχναν διάφορα διακοσμητικά, σκαλιστά στο ζυμάρι ή πρόσθετα στολίδια. Αυτά τόνιζαν το σκοπό του χριστόψωμου και εξέφραζαν τις αγωνίες των πιστών για ενότητα, αγάπη, αφθονία, αλλά και γονιμότητα και καλή συγκομοιδή.

Σε πολλά μέρη, τα χριστόψωμα τα έφτιαχναν κεντημένα με ωραία σχήματα που γίνονταν πάνω στο ζυμάρι με διάφορα ποτήρια, κούπες ή βελανίδια που συμβόλιζαν την αφθονία που ήθελαν να έχουν στην παραγωγή των ζώων και της σοδειάς. Μερικοί συνήθιζαν στη μέση του χριστόψωμου να βάζουν ένα άβαφο αυγό που συμβόλιζε τη γονιμότητα. Για όλους, όμως, τα χριστόψωμα αποτελούσαν το βασικό ψωμί των Χριστουγέννων και το ευλογημένο, αφού θα στήριζε τη ζωή τους.

Στη Λευκάδα οι γυναίκες έπλαθαν Χριστόψωμα ή Χριστοκούλουρα, που ήταν μια σειρά ψωμιών σε ειδικό σχήμα το καθένα. Πρώτα έπλαθαν τη λειτουργιά, που σφραγιζόταν με τη σπιτική σφραγίδα. Στη συνέχεια έφτιαχναν το σταυρό σε μικρό ταψί, το Χριστόψωμο για τη μέρα των Χριστουγέννων σε μεγάλο ταψί, και τέλος για τα κορίτσια τις “βλάχες” ή “μπαλούμπες”.

Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων συγκεντρωνόταν όλη η οικογένεια για το κόψιμο του σταυρού. Πάνω στο τραπέζι τοποθετούσαν ένα μπουκάλι κρασί κι ένα μπουκάλι λάδι, ενώ το φαγητό ήταν νηστίσιμο. Ο αρχηγός της οικογένειας χάραζε το σταυρό σε 4 κομμάτια και τον έβαζε πάνω στα μπουκάλια. Τα μέλη της οικογένειας έπιαναν όλα το σταυρό και παίρνοντας ο καθένας το κομμάτι του αντάλλασσαν ευχές.

Στην Ιθάκη το Χριστόψωμο ήταν στενόμακρο και έμοιαζε με το Χριστό στα σπάργανα, ενώ σε κάποιες περιοχές της Δράμας πάνω σε ένα στρογγυλό ψωμί έπλαθαν και τοποθετούσαν ένα μικρότερο. Το μεγάλο συμβόλιζε τη σπηλιά που γεννήθηκε ο Χριστός και το μικρό τον ίδιο το Χριστό.

Πολύ χαρακτηριστικό για τους συμβολισμούς του, με ολόκληρη στάνη επάνω, ήταν το χριστόψωμο των Σαρακατσάνων, οι οποίοι έφτιαχναν και ένα άλλο ακόμα ψωμί (“τρανή Χριστοκουλούρα”) για τα πρόβατά τους.

Στο παρελθόν ακόμη και τα ζώα είχαν μερίδα στο χριστόψωμο. Ψωμιά για τα ζώα συνηθίζονταν στο Διδυμότειχο, τα οποία είχαν σχήμα ζυγού, αλλά και στην Καστοριά, όπου έφτιαχναν κουλούρες με παραστάσεις ζώων και γεωργικών εργαλείων και τις έδιναν μαζί με αλάτι στα ζώα. Αλλά ακόμη και σε περιοχές που δεν έφτιαχναν ειδικό ψωμί, οι χωρικοί έπαιρναν από το δικό τους και το έδιναν στα ζώα να το φάνε, για να ευλογηθούν κι αυτά.

Τσιγαρίθρες και βασιλόψωμα στη Ρούμελη

Τα ξημερώματα των Χριστουγέννων σε ορισμένες περιοχές, όπως σε αυτές τις Λοκρίδας, το "τσίκνιζαν". Μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας τα ξημερώματα των Χριστουγέννων άναβαν τις φωτιές και πριν ακόμα βγει ο ήλιος είχαν ήδη στήσει το χριστουγεννιάτικο τραπέζι με χοιρινά και μεζέδες.

Τσιγαρίθρες, λουκάνικα, μπουμπάρια, χριστόψωμα, βασιλόψωμα, βασιλοκουλούρες, μπακλαβάδες και πολλά κάλαντα ήταν γεμάτα τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά στη Ρούμελη. Είτε με καρύδια που ήταν επικρατέστερο είτε με αμύγδαλα, κάθε σπίτι στη Ρούμελη είχε το μπακλαβά του. Υπήρχε μάλιστα ανταγωνισμός στις νοικοκυρές για το ύψος που θα είχε το γλυκό τους, το μέγεθος του ταψιού που θα χρησιμοποιούσαν, ενώ τις προηγούμενες ημέρες το ξενύχτι ήταν δεδομένο για να ανοίξουν τα χειροποίητα "φύλλα".

Στο βασιλόψωμο και τις βασιλοκουλούρες, που τρώγονταν ανήμερα του Αγίου Βασιλείου, σε ορισμένες περιοχές εκτός από αλεύρι οι νοικοκυρές έβαζαν μέσα αλεσμένο ρεβίθι ή καλαμπόκι. Έβαζαν, επίσης, μέσα βασιλικό και μυρωδικά και πάνω του δημιουργούσαν διάφορα σχήματα και παραστάσεις, οι οποίες είχαν σχέση με την καθημερινότητα, όπως από την παραγωγή και τα χωράφια, την υγεία, τα ακίνητα και την οικογένεια. Μετά το ψήσιμό του ήταν έτοιμο να κοπεί την ώρα του φαγητού το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς.

Χοιρινές τηγανιές, πηχτή και προβέντα

Σε πείσμα των καιρών στη Σάμο, κυρίως στα χωριά και τουλάχιστον από τους γηραιότερους, πολλά έθιμα τηρούνται κατά γράμμα. Πολλές είναι ακόμη οι νοικοκυρές που φτιάχνουν τις παραμονές των Χριστουγέννων σπιτικούς κουραμπιέδες, μελομακάρονα, μπακλαβά με σουσάμι και καρύδι και "κατάδες". Οι γιαγιάδες, άλλωστε, τονίζουν ότι τα γλυκά θα γλυκάνουν το νεογέννητο Χριστό.

Το πρωί των Χριστουγέννων μετά την εκκλησία συνηθίζεται να γίνονται οι χοιρινές τηγανιές συνοδευμένες με κρασάκι, καθώς και "πηχτή" η οποία έχει γίνει από την παραμονή. Η πηχτή είναι βρασμένο χοιρινό κρέας με μπόλικο λεμόνι, το οποίο αφήνουν να πήξει όλη τη νύχτα.

Οι γυναίκες κάνουν πυρετώδεις προετοιμασίες για το τραπέζι της Παραμονής, αλλά και της "προβέντας" που πρέπει να πάει στις πεθερές και στις κουμπάρες για την καλή χρονιά. Η προβέντα είναι ένα πιάτο με γλυκά που κρίνει πολλές φορές την νοικοκυροσύνη της Σαμιώτισσας, καθώς συνοδεύεται συνήθως και από τη βασιλόπιτα που έχουν φτιάξει.

Πηγές: 
Άλκη Κυριακίδου Νέστορος. Λαογραφικά Μελετήματα. Εκδόσεις Ολκός, Αθήνα 1975 
Γ.Α. Μέγας. Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας. Αθήνα 1957
Δ.Σ. Λουκάτος. Χριστουγεννιάτικα και των Γιορτών. Εκδόσεις Φιλιππότης. Αθήνα 1979 
Νικόλαος Γ. Πολίτης. Παραδόσεις. Εκδόσεις Γράμματα. Αθήνα 1994

ΠΗΓΗ:http://www.yeskid.gr/

ΑΥΤΟ ΤΟ ΞΕΡΑΤΕ;

Έθιμα Χριστουγέννων - Έθιμα Πρωτοχρονιάς στην Ελλάδα μας!

Έθιμα Χριστουγεννιάτικα

"Το τάισμα της βρύσης"

Τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων γίνεται το λεγόμενο “τάισμα” της βρύσης. Οι κοπέλες, τα χαράματα των Χριστουγέννων, αλλού την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση «για να κλέψουν το άκραντο νερό». Το λένε άκραντο, δηλαδή αμίλητο, γιατί δε βγάζουν λέξη σ’ όλη τη διαδρομή. Αλείφουν τις βρύσες του χωριού με βούτυρο και μέλι, με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει και η προκοπή στο σπίτι τον καινούργιο χρόνο και όπως γλυκό είναι το μέλι, έτσι γλυκιά να είναι και η ζωή τους. Για να έχουν καλή σοδειά, όταν φτάνουν εκεί, την «ταΐζουν», με διάφορες λιχουδιές, όπως βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Έλεγαν μάλιστα πως όποια θα πήγαινε πρώτη στη βρύση, αυτή θα στεκόταν και η πιο τυχερή ολόκληρο το χρόνο.
Έπειτα ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, «κλέβουν νερό» και γυρίζουν στα σπίτια τους πάλι αμίλητες μέχρι να πιούνε όλοι από το άκραντο νερό. Με το ίδιο νερό ραντίζουν και τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού, ενώ σκορπούν στο σπίτι και τα τρία χαλίκια. 

Μάκης 

"Το έθιμο του αναμμένου πουρναριού"

Στην Ήπειρο έχουν μια ωραία συνήθεια που τη βασίζουν σε μια παλιά παράδοση. Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν, λέει, οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήταν νύχτα σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι του, έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές και τριξίματα και κρότους.
Από τότε, λοιπόν, έχουν τη συνήθεια στα χωριά της Άρτας όποιος πάει στο σπίτι του γείτονα, για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουντου πατέρα και της μητέρας τους, κρατούν ένα κλαρί πουρνάρι ή ό,τι άλλο δεντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το ανάβουν και το πηγαίνουν έτσι αναμμένο στο πατρικό τους σπίτι και γεμίζουν χαρούμενες φωτιές και κρότους στα σκοτεινά δρομάκια του χωριού.
Ακόμη και στα Γιάννενα το ίδιο κάνουν. Μόνο που εκεί δεν κρατούν ολόκληρο το κλαρί στο χέρι τους, αλλά κρατούν στη χούφτα τους μια χεριά δαφνόφυλλα και πουρναρόφυλλα, τα πετούν στο τζάκι, μόλις μπούνε και καλημερίζουν. Κι όταν τα φύλλα τα ξερά πιάσουν φωτιά κι αρχίσουν να τρίζουν και να πετάνε σπίθες, εύχονται: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!»
Αυτή η ευχή είναι η καλύτερη για κάθε νοικοκύρη. Να προκόβουν τα κοπάδια του, να πληθαίνει η φαμελιά του, να μεγαλώνουν τα κορίτσια και τα παλικάρια του, να του φέρνουν στο σπίτι νύφες και γαμπρούς, να τους δώσουν εγγόνια που δε θ` αφήσουν τ` όνομα στο πατρικό να σβήσει. 

Αφροδίτη 

"Το έθιμο της ζύμης στην Κρήτης"

 Σε χωριά της επαρχίας Αμαρίου, στην Κρήτη, τη νύχτα της παραμονής των Χριστουγέννων, βάζουνε λίγη κοινή ζύμη σ` ένα πιάτο και κάποια στιγμή, ενώ βεγγερίζουνε (ξενυχτούσαν συζητώντας) περιμένοντας, η ζύμη ανέβαινε και γινόταν προζύμι. Τότε κατά την πίστη των ανθρώπων, ήταν η ώρα που γεννάται ο Χριστός. (Ο Χριστός γεννάται κι ανασταίνεται κάθε χρόνο, γιατί για την εκκλησία ο χρόνος έχει άλλους συμβολισμούς.)

Αφροδίτη 

"Οι μωμόγεροι, έθιμο της Βόρειας Ελλάδας"

Η λαϊκή φαντασία οργιάζει στην κυριολεξία σχετικά με τους Καλικάντζαρους, να βρίσκουν την ευκαιρία να αλωνίσουν τον κόσμο από τα Χριστούγεννα μέχρι τα φώτα, τότε δηλαδή που τα νερά είναι «αβάφτιστα». Η όψη τους τρομακτική, οι σκανταλιές τους απερίγραπτες και ο μεγάλος φόβος τους η φωτιά.
Στις περιοχές της Μακεδονίας, Θράκης και Θεσσαλίας εμφανίζεται το έθιμο των μεταμφιέσεων, που φαίνεται πως έχει σχέση με τους Καλικαντζάρους. Οι μεταμφιεσμένοι, που λέγονται Μωμόγεροι, Ρογκάτσια ή Ρογκατσάρια, φοράνε τομάρια ζώων (λύκων, τράγων κ.λ.π.) ή ντύνονται με στολές ανθρώπων οπλισμένων με σπαθιά. Γυρίζουν στο χωριό τους ή στα γειτονικά χωριά τραγουδούν και μαζεύουν δώρα. Άμα συναντηθούν δύο παρέες, κάνουν ψευτοπόλεμο μεταξύ τους, ώσπου η μια ομάδα να νικήσει και η άλλη να δηλώσει υποταγή. 

Αφροδίτη

"Έθιμα πρωτοχρονιάτικα"

Το σπάσιμο του ροδιού, έθιμο της Πελοποννήσου

Το πρωί της πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία κι ο νοικοκύρης κρατάει στην τσέπη του ένα ρόδι, για να το λειτουργήσει. Γυρνώντας σπίτι, πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας κι έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι, για να κάνει καλό ποδαρικό, με το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη για να σπάσει και να πεταχτούν οι ρώγες. 

Μαρία 

Οι κολόνιες, έθιμο της Κεφαλονιάς

Στην Κεφαλονιά αλλά και στα άλλα νησιά των Επτανήσων, το βράδυ, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι κάτοικοι γεμάτοι χαρά για τον ερχομό του νέου χρόνου, κατεβαίνουν στους δρόμους κρατώντας μπουκάλια με κολόνιες και ραίνουν ο ένας στον άλλο τραγουδώντας. Ήρθαμε με ρόδα και με άνθους να σας πούμε Χρόνους πολλούς.

Η τελευταία ευχή του χρόνου που ανταλλάσσουν είναι: Καλή αποκοπή, δηλαδή με το καλό να αποχωριστούμε τον παλιό χρόνο. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς η μπάντα του δήμου περνάει απ` όλα τα σπίτια και τραγουδάει καντάδες και κάλαντα:

Πάλιν ακούσατε άρχοντες,
πάλι να σας ειπούμε,
ότι και αύριον εστί
ανάγκη να χαρούμε
και να πανηγυρίζουμε
περιτομήν Κυρίου
την εορτή του Μακαρός
Μεγάλου Βασιλείου.  

ΠΗΓΗ: https://sites.google.com/site/archeiakoylikodraseon/giortes/christougenna/ethima-christougennon---ethima-protochronias